ⓘ भारतस्य पर्वताः - भारतस्य पर्वताः, नामक्कलमण्डलम्, परिसरमालिन्यम्, जम्मू, भूगर्भशास्त्रम्, चिक्कोडी, ईरोडमण्डलम्, पृथ्वी, नीलगिरीमण्डलम्, जम्मूकाश्मीरराज्यम् ..

भारतस्य पर्वताः

भारते सर्वोपि पर्वतः येन केनचित् कारणेन पूज्यः अस्ति । जगति अन्यदेशानां जनानां दृष्ट्या जडवस्तु इति यत् चिन्त्यते तादृशं पर्वतं वयं भगवदंशं मन्यामहे । अस्माकं विश्वासस्य बहूनि कारणानि सन्ति । केषुचित् पर्वतेषु देवाः वसन्ति इति वयं विश्वसिमः । केषुचित् ऋषिमुनयः साधनं कुर्वन्तः सन्ति । केषुचित् अस्मत्पूर्वजाः मन्दिराणां निर्मांणम् अकुर्वन् । केचन पर्वताः बहूनां नदीनाम् उद्भवस्थानम् । पुराणेषु, काव्येषु, जनपदसाहित्येषु पर्वतस्य माहात्म्यसम्बद्धानि बहूनि वर्णनानि विवरणानि वा सन्ति । प्राचीनकाले कृषकाः इन्द्रस्य अथवा पर्जन्यदेवतायाः पूजां कुर्वन्ति स्म । कृष्णस्य काले व्रजमण्डलस्य जनाः वर्षाकाल ...

नामक्कलमण्डलम्

नामक्कल् मण्डलमं भारतस्य तमिऴ्नाडुराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । इदं मण्डलं १९९६ तमवर्षस्य जुलैमासस्य २५ दिने सेलंमण्डलात् पृथक्कृतम् । १९९७ तमवर्षस्य जनवरीमासस्य प्रथमदिनात् स्वतन्त्रतया कार्यारम्भं कृतवत् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रस्थानं नामक्कलपत्तनम् ।

परिसरमालिन्यम्

येन मानवाः जीवन्ति सः परिसरः यस्यां वयं निवसामः सेयं पृथिवी अत्र विद्यमानः नद्यः पर्वताः वृक्षाः पशवः पक्षिणः प्रदेशाः, वाताः इत्येते सर्वेऽपि परिसरशब्देन सूच्यन्ते । परिसरः स्वयं न प्रदुष्टो भवति । किन्तु मनुष्य एव आत्मनः स्वार्थात्, आलस्यात् दूरदृष्टेः अभावादपि परिसरं प्रदूषयति । परिसरमालिन्यानि प्रमुखानि त्रिविधानि । वायुमालिन्यं, जलमालिन्यं शब्दमालिन्यं च । नगरीकर्णेन उद्यमकरणेन च बृहद्यान्त्रगारणि दिने दिने आर्ब्धानि भवन्ति । तैः सर्वदा निस्सरद्ब्यः कलुषितविषानिलेभ्यः वातावरणं प्रदूषितं भवति । यन्त्रागारेण निष्कास्यमानेन रासायनिकवस्तुना कलुषितजलं, स्नानशौचालयानां मलिनजलं च नालिकाभिः न ...

जम्मू

जम्मू भारतस्य जम्मूकाश्‍मीरस्य द्वितीय राजधानी अस्‍ति । जम्मूकाश्मीरराज्यस्य द्वितीयं महत् पत्तनमेतत् । पर्वतप्रदेशे स्थितम् अतीव सुन्दरं स्थानम् एतत् अस्ति । मार्गे पर्वताः, शिखराणि, प्रपाताः, नद्यः, नालाः च मनमोहकानि सन्ति । हिन्दुजनानां देवालयाः अत्र अधिकसङ्ख्यया सन्ति । श्रेष्ठं प्रवासिस्थानम् एतत् । जम्मूनगरस्य मध्यभागे रघुनाथमन्दिरमस्ति । क्रिस्ताब्दे १८३५ तमे वर्षे निर्मितम् एतत् मन्दिरम् अतीवविशालम् अस्ति । गर्भगृहे सीतारामचन्द्रयोः मूर्ती स्तः । भूमौ लक्षशः सालिग्रामाः सन्ति । राजा रणबीरसिङ्गः एतत् निर्मितवान् । रणवीरेश्वरमन्दिरे षट्पादमितानि ११ बाणलिङ्गानि, ११ स्फटिकलिङ्गानि च सन ...

भूगर्भशास्त्रम्

भूमेः गोलाकृतिम् ऐदम्प्राथम्येन मागल्लनामकः प्रतिपादितवान् इति वयं पाठयपुस्तकेषु पठामः । संस्कृतभाषायां तु आप्राचीनकालतः व्यवहारः भूगोलम् इत्येव । एषः व्यवहारः एव खलु समर्थयति भूमेः गोलाकारताम्? धिक् मेकालेपुत्राणां विशेषबुद्धिम् । अपि च गोलपरिभाषायाम् उच्यते - "मृदम्ब्वग्न्यनिलाकाशपिण्डोऽयं पाञ्चभौतिकः।| कपित्थफलवदवृत्तः सर्वकेन्द्रे खिलाश्रयः ॥ स्थिरः पऱेशशक्त्यैव सर्वगोळादधः स्थितः।| मध्ये समन्तादण्डस्य भूगोलो व्योम्नि तिष्ठति"॥इति॥ भूमिः पञ्चभूतात्मिका, कपित्थफलाकारिका च इति अत्र स्पष्टतया निरूपितम् अस्ति । कपित्थफलाकाराकत्वं नाम दैर्ध्याधिक्ययुक्तगोलत्वम् । भुकेन्द्रं प्रति सर्वम् आकृ ...

चिक्कोडी

कर्णाटकराज्ये किञ्चन प्रमुखं मण्डलम् अस्ति बेळगावीमण्डलम् अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बेळगावी नगरम् । अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति चिक्कोडी-उपमण्डलम् । एतत् उपमण्डलं परितः पर्वताः सन्ति । कर्णाटक-महाराष्ट्रयोः सीमाभागे अस्ति । मण्डलस्तरीयाः सर्वविधकार्यालयाः अत्र सन्ति । तथापि मण्डलत्वेन एतस्य उपमण्डलस्य घोषणा जाता अस्ति ।

ईरोडमण्डलम्

ईरोडमण्डलम् भारतस्य तमिऴ्नाडुराज्यस्य पश्चिममण्डलेषु अन्यतमम् । अस्य केन्द्रस्थानम् ईरोडुनगरम् । १९९६ पर्यन्तम् इदं मण्डलं पेरियारमण्डलम् इति ज्ञातम् आसीत् । सेप्टम्बर् १७, १९७९ पर्यन्तम् ईरोडुमण्डलं कोयम्बत्तूरुमण्डलस्य भागः आसीत् । सुप्रसिद्धगणितज्ञस्य श्रीनिवासरामानुजस्य, समाजसुधारकस्य पेरियारस्य च जन्मस्थलम् ईरोडु ।

पृथ्वी

पृथ्वी कश्चित् ग्रहः अस्ति । सूर्यमण्डले पृथ्वी तृतीये क्रमाङ्के स्थिता अस्ति । पृथ्वीग्रहः सौरमण्डलस्य पञ्चमबृहत्तमः ग्रहः अस्ति । जीवनाय अनुकूलाः परिस्थितयः पृथ्व्याम् एव सन्ति । पृथ्वी अधिकोष्णा नास्ति, अधिकशीतलापि नास्ति । पृथ्व्यां वायुः, जलम् च अस्ति । जीवनस्य कृते वायुजलयोः आवश्यकता भवति । अत्र प्राणवायुः अपि अस्ति, येन श्वसनतन्त्रं चलति । अनेन कारणेन पृथ्वी सौरमण्डलस्य अद्भुतग्रहः विद्यते ।

नीलगिरीमण्डलम्

नीलगिरिमण्डलं भारतस्य तमिऴ्नाडुराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । नीलगिरिपर्वताः तमिऴ्नाडु, कर्णाटक, केरलराज्येषु प्रसृताः सन्ति । अस्य मण्डलस्य बहुभागः नीलगिरिपर्वतप्रदेशे अस्ति। अस्य मण्डलस्य केन्द्रस्थानम् ऊटी । २००९ तमे वर्षे वित्तनिर्वहण संशोधनासंस्थया कृते आर्थिकपरिसरसर्वेक्षणे नीलगिरिमण्डलस्य प्रथमं स्थानं लब्धम् । २०११ जनगणनानुगुणं न्यूनजनसंख्याकासु मण्डलेषु तमिऴ्नाडुराज्ये नीलगिरिमण्डलस्य द्वितीयं स्थानम् । । नीलगिरिमण्डलं नीलगिरितैलेन गुणवत्तमैः टीपर्णैः च प्रसिद्धम् अस्ति ।

जम्मूकाश्मीरराज्यम्

जम्मूकाश्मीरराज्यं भारतदेशे उत्तरभागे स्थितं पर्वतप्रदेशे स्थितं विशिष्टं च केन्द्रप्रशासितः प्रदेशः । पूर्वदेशस्य ‘वेनिस्’ इति एतत् प्रदेशं कथयन्ति । मोगलवंशीयानां ग्रीष्मकालीनं विश्रान्तिस्थानमासीत् एतत् । देहलीनगरे प्रशासनं कुर्वाणाः एते ग्रीष्मसमये अत्र आगत्य वसन्ति स्म । जहाङ्गीरः बादशाहः काश्मीरं Happy Valley इति वदति स्म । सः जीवनस्य अन्तिमघट्टम् अत्रैव यापितवान् । मोगलचक्रवर्तिनः अत्र शालिमार, निशात्, नर्गीस, श्रृङ्गार इत्यादिवाटिकानां निर्माणं कृतवन्तः। एताः वाटिकाः इदानीमपि काश्मीरस्य सौन्दर्यवर्धकाः सन्ति । काश्मीरः तु भारतदेशस्य प्रकृतिरमणीयं राज्यम् अस्ति । भारतमातुः शिरः इव उ ...

गया

गया बिहारस्य द्वितीयं महानगरम् । गयामण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति । गया बिहारस्य राजधान्याः पाट्नायाः १०० कि मीटर्मिते दूरे विद्यते । फल्गुनद्याः तीरे विद्यमानम् इदं नगरं हिन्दु-बौद्ध-जैनधर्मानुयायिनां पवित्रं स्थानम् । इदं नगरं परितः तिसृषु दिक्षु पर्वताः चतुर्थदिशि नदी प्रवहति । प्राकृतिकपरिसरेण, पुरातनभवनैः, निबिडमार्गैश्च युक्तम् अस्ति ।

तिरुनेल्वेलीमण्डलम्

तिरुनेल्वेलीमण्डलं दक्षिणभारतस्य तमिऴ्नाडुराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । अस्य केन्द्रस्थानं तिरुनेल्वेलीनगरम् । अस्य मण्डलस्य वैशिष्ट्यम् इदं यत् तमिऴसाहित्ये उल्लिखिताः पञ्चविधाः भौगोलोकप्रदेशाः अपि अत्र दृश्यन्ते । कुरिञ्जि, मुल्लै, मरुदम्, नैदल्, पालै च । तिरुनेल्वेलिमण्डलं १७९० तमवर्षस्य सेप्टम्बरमासस्य प्रथमे दिने ब्रिटिश् सर्वकारस्य पक्षतः प्राचीन इण्डिया कम्पेन्या निर्मितम् । तदानीन्तने तिरुनेल्वेलीमण्डले अद्यतने तिरुनेल्वेली, तूत्तुकुडिमण्डले, विरुदुनगरमण्डलस्य, रामनाथपुरमण्डलस्य केचन भागाः च आसन् । राज्यस्य मण्डलेषु विस्तारदृष्ट्या अस्य मण्डलस्य द्वितीयं स्थानम् । तमिऴ् अभिजनाः इदं ...

कामेट् (शिखरम्)

भारतस्य उत्तराखण्डेराज्ये गढ्वालप्रदेशस्य अत्यन्तम् उन्नतम् पर्वतशिखरं कामेट् । ७७७६ मी औन्नत्ये स्थितं कामेट् शिखरं चमोलीमण्डले टिबेट्देशस्य सीमया संयुक्तमस्ति । हिमालयस्य मुख्य- श्रेण्याः किञ्चित् उत्तरे भागे स्थितायां झंस्कारपर्वतश्रेण्यां विद्यमानं कामेट् अत्युन्नतम् शिखरम् अस्ति । टिबेट्पीठभूमेः समीपस्थं कामेट् शिखरं दुर्गमप्रदेशः इति परिगणितम् अस्ति । किन्तुं शिखरस्य आरोहणं कष्टकरं न इति पर्वतारोहिणाम् अभिप्रायः अस्ति । कामेट् शिखरं परितः अन्यानि त्रीणि उन्नतशिखराणि सन्ति । ते तु -- मुकुट् पर्बत्मुकुटशिखरम्७२४२ मी अबि गमीन ८३५५ मी नमत्तुमाणा ७२७२ मी कामेट् शिखरं परितः १)पश्चिमकामेट् ...

नीलगिरिपर्वतः

भूस्वर्गः - नीलगिरिः दक्षिणभारतस्य पश्चिमघट्टप्रदेशे नीलगिरिपर्वतः विराजते । एतं पर्वतं परितः स्थिते हरिद्वर्णमये प्रदेशे त्रिंशद्विधानि वन्यपुष्पाणि प्रभूततया विकसन्ति । नीलगिरिटापर्’ नामकस्य अजस्य निवासस्थानम् अस्ति नीलगिरिपर्वतः । एत्तज्जातीयाः वन्याः सहस्त्रसङ्ख्यामात्राणि एव सन्ति । द्वादशसु वर्षेषु सकृत् पुष्प्यति कुरिञ्जि’-सस्यम् । तत् च सस्यम् अत्रैव अस्ति । यदा तानि सस्यानि पुष्प्यन्ति तदा एषः पर्वतः समग्रः नीलमयः भवति । अत्र सारङ्गाः, व्याघ्राः|व्याघ्राः, तरक्षवः च निवसन्ति । एतस्मिन् पर्वतप्रदेशे बाल्सम्जातीयाः’ विविधवृक्षाः प्राधान्येन वर्धन्ते । एतेषां शाखाः शैवलेन आवृताः भवन् ...

                                     

ⓘ भारतस्य पर्वताः

  • सन त क ष च त अस मत प र वज मन द र ण न र म णम अक र वन क चन पर वत बह न नद न म उद भवस थ नम प र ण ष क व य ष जनपदस ह त य ष पर वतस य
  • अस म क भ ग लस य अध कभ ग जल न आव त सन त अवश ष टभ भ ग ष अप पर वत कन दर नद य श द वल अरण य न स न प रद श न म नप नप रद श मर त स थल न क ष क ष त र ण
  • तस य वर णन पर वत एव स थन यस य स भ म इत य क त पर वत त प र द र भ त न नद न जल जन प बन त अत भ म त स तन य जद जलम भ रतस य स स क त
  • प र च नतममन द र ष अन यतम क ळ ळ मल पर वत न मक कलपत तन त क ल म टर द र प र वघट टप रद श इम पर वत सन त एष म औन नत य प र य म टर
  • भ त क ध र र ज यम तत द व ध व भक त शक यत - घट टप रद श उपत यक च त पर त पर वत भवन त मध य उपत यक वर तत मण प र श ल य क र यम ण र सल ल न त य जगत प रस द धम
  • उष णवलय अन तर भवत अत अत र व श ष ट व तवरण द र ष ट शक यत अत र अन क पर वत जलप त वन न च सन त श ल पकल त न त र कक शलत त त यशतकत शतक
  • जन पर यटन य कटक - नगर गच छन त कटक - नगरस य सम प मन द र ण द र ग पर वत इत य द न पर यटनस थल न सन त नगरस य सम प अनश प - तड ग वर तत अस य
  • तस य वर णन पर वत एव स थन यस य स भ म इत य क त पर वत त प र द र भ त न नद न जल जन प बन त अत भ म त स तन य जद जलम भ रतस य स स क त
  • स वर मर त ङ ग न गढ तथ अक ल त र द इत अस य र ज यस य उत तर तथ दक ष ण च पर वत सन त मध यभ गस य भ म स फल तथ समतल च अस त र ज यस य प रत शत