ⓘ संस्कृतिः - वैदिकी संस्कृतिः, भारतीयसंस्कृतेः मूलतत्त्वानि, कर्णाटकस्य उत्खननस्थानानि, सिन्धुसंस्कृतिः, ऐजोलमण्डलम्, कुशानसाम्राज्यम्, अलीराजपुरमण्डलम्, सभ्यता ..

वैदिकी संस्कृतिः

वैदिकसंस्कृत्याः ज्ञानं वैदिकवाङ्गमयस्य परिशीलने सति भवति। वैदिकसंस्कृतेः विषयेषु वैदिकयुगस्य भौगोलिकी स्थितिः, अार्याणां निवासस्थलानि, दस्युपणिप्रभृतीनां विवरणं, सामाजिकमार्थिक-राजनैतिक-धार्मिक-जीवनमित्यादिकाः सर्वेऽपि विषयाः अन्तर्भवन्ति। आदिभारतीयाः भानु-शशि-व्योम-भूमिप्रभृतितत्त्वानां ज्ञानं सम्यक्तया निदधन्ति स्म । ते समुद्रनदी-पर्वत-वनादीनामुपादेयतां सर्वाङ्गीणतया विदन्ति स्म । ते दीर्घदीर्घतरां समुद्रयात्रां कुर्वन्ति स्म । तेषां सविधे महान्ति महान्ति जलयानानि आसन्, तैः ते सामुद्रिको व्यापारञ्चकूः। विश्वस्य प्राचीनतमा संस्कृतिः वैदिकसंस्कृतिः वर्तते । जीवनस्य अन्तरङ्गं स्वरूपं संस्क ...

भारतीयसंस्कृतेः मूलतत्त्वानि

सम्यक्कृतिः संस्कृतिः कथ्यते । या मनसः आत्मनो वा संस्कारं करोति सा संस्कृतिः । सम् इत्युपसर्गपूर्वकं क्ञ्धातोः ’स्त्रियां क्तिन्’प्रत्यये सति ’संस्कृतिः’ इति शब्दः निष्पन्नी भवति । संस्करणं परिष्करणं चेतसः आत्मनो वा संस्कृतिः इति समभिधीयते । भारतीया संस्कृतिः विश्वस्य सर्वासु संस्कृतिषु प्राचीना श्रेष्ठा प्रेष्ठा च इति सर्वैः विद्वद्भिः स्वीक्रियते । संस्कृतिः मानव-अन्तःकरणस्य अज्ञानं दूरीकरोति, चित्तभ्रममपहरति, ज्ञानलोकं प्रकाशयति च । अतः यथा मानवस्य श्रेष्ठप्रवृत्तीनां सन्तुलनं भवति तथा आचारस्य पवित्रतायाः व्यवहाराणाम् उत्कृष्टतायाः च सम्यक् ज्ञानं भवति सा संस्कृतिः । अतः एवोक्तं मनुना – ...

कर्णाटकस्य उत्खननस्थानानि

लिङ्गदहळ्ळी चिक्कमगळूरुमण्डलम् हुणसगी गुल्बर्गामण्डलम् किब्बनहळ्ळी तुमकूरुमण्डलम् लिङ्गसूरु रायचूरुमण्डलम् ब्रह्मगिरिः चित्रदुर्गमण्डलम् मूतेय्बेट्ट कोडगुमण्डलम् पूर्वशिलायुगस्य नखाकारकः उगुरुगल्लु लघुपरशुः, तडगत्ति, इत्यादीनि नित्यजीवनोपयोगीनि आयुधानि चिक्कमगळूरुमण्डलस्य लिङ्गदहळ्ळी गुल्बर्गामण्डलस्य हुणसगीप्रदेशेषु प्राप्तानि । तुमकूरुमण्डलस्य किब्बनहळ्ळी ग्रामे दारुखड्गः प्राप्तः, रायचूरुमण्डलस्य लिङ्गसूरुग्रामे मसृणशिलापरशुः, चित्रदुर्गमण्डलस्य ब्रह्मगिरौ ताम्रस्य कांस्यस्य अहुधानि प्राप्तानि । तत्र तत्र शवनिखननस्थानानि अपि दृष्टानि । महिलानां विविधानाम् आभरणानाम् अवशेषाः कुत्रचित् प्र ...

सिन्धुसंस्कृतिः

सिन्धुखातसंस्कृतिः एका कांस्यकालसंस्कृतिः आसीत्। एषा संस्कृतिः १९२० तमे वर्षे पुरातत्वज्ञैः आविष्कृता । सा सिन्धु-सरस्वत्योः नदीतीरे अवर्धत। अस्याः विस्तारः २५०० - १९०० वर्षेषु अभवत्। अस्याः जनाः अनेकानि नगराणि संस्थापितवन्तः। तेषु हरप्पापुरी एव प्रथमा । अतः एव सिन्धुखातसंस्कृतिः हरप्पासंस्कृतिः इति ख्याता।

ऐजोलमण्डलम्

ऐजोलमण्डलस्य विस्तारः ३,५७६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि चम्पायमण्डलं, पश्चिमदिशि कोलासिबमण्डलं, मामितमण्डलं च, दक्षिणदिशि सेरसिपमण्डलं, लुङ्गलैमण्डलं च, उत्तरदिशि मणिपुरराज्यम्, असामराज्यं च अस्ति ।

कुशानसाम्राज्यम्

कुशानसाम्राज्यं क्रि श १ शतकतः ३ शतकपर्यन्तं शासनम् अकरोत् भारते । क्रि श १०५-२५० पर्यन्तम् उत्तुङ्गस्थितौ आसीत् । तदा तत् साम्राज्यं ताजिकिस्तानतः क्यास्टियन्-समुद्रपर्यन्तम्, अफघानिस्तानतः गङ्गानद्याः उपत्यकापर्यन्तं प्रसृतम् आसीत् । अस्य साम्राज्यस्य स्थापनं चीनदेशस्य पूर्वतुर्किस्तानस्य निवासिनः टोचारियन्-जनाः अकुर्वन् । तेषां साम्राज्यस्य संस्कृतिः उत्तरभारतस्य संस्कृतितः प्रभाविता आसीत् । एतत् साम्राज्यं पूर्व-पश्चिमजगतः वाणिज्यकेन्द्रम् आसीत् । रोम्, ससानीय, पर्षिया इत्यादिभिः देशैः सह अस्य साम्राज्यस्य निरन्तरं सम्बन्धः आसीत् । चीनादेशेन सह निरन्तरव्यवहारस्य काराणतः तत्र कालान्तरे ...

अलीराजपुरमण्डलम्

अलीराजपुरमण्डलम् इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य इन्दौरविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अलीराजपुरम् इति नगरम् ।

वरङ्गलमण्डलम्

आन्ध्रप्रदेशराज्ये अत्यन्तं चारित्रकप्राधान्यतां याति इदं वरङ्गल् मण्डलम् । यादवाः,चालक्याः,शातवाहनाः, राष्टकूटाः,काकतीयाः बहमनीवंशजाः, दिल्लीसुल्तानजनाः, मोगलायिनः, गोल्कोण्डनवाब् पालकाः, एतन् प्रदेशं पर्यपालयन् । काकतीयानां पालने अत्यन्तम् उच्चस्थितिं गतमिदं मण्डलम् आन्ध्रवैभवं शिल्पकला संस्कृतिः इत्येतेषां द्वारा दिशः व्यापृताः । १९५३ तमे वर्षे करीम्नगर्,नल्गोण्डामण्डलाभ्यां केचन प्रदेशाः मण्डलेस्मिन् संयोजिताः । १९७५ तमे वर्षे खम्मं मण्डलात् वरङ्गल् मण्डलं पृथक्कृतम् ।

सभ्यता

सभ्यताः एकः स्थिरः मानवसमूहेण वकसन्ति। सभ्यतासु स्वकीया संस्कृतिः, भाषा, इतिहासम्, इत्यादयः भवन्ति। सभ्यताः विकासः भारते, मेसोपोतामियायाम्, मिस्रे च अभवत्। भारते वैदिक सभ्यता उत्पन्नम् भवति। वैदिकसभ्यता प्रथम् सभ्यतास्ति। मिस्रस्य, यूनानस्य, रोमस्य च सभ्यता अपि पुरा अस्ति। सामान्यतः एकस्यां सभ्यतायां एकम् मतम् अस्ति हि मतं सभ्यतायाः गुणेषु प्रधानम् अस्ति। मतम् जनेषु सङ्घटितेषु स्थापयति। सभ्यातासु प्रगतेः चिह्नानि तासाम् लिपिः, क्षेत्रफलम्, नगराणाम् संख्याः च सन्ति।

गोन्दियामण्डलम्

गोन्दियामण्डलं महाराष्ट्रराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गोन्दिया इति नगरम् | भण्डारामण्डलस्य विभाजनं कृत्वा १ मे १९९९ दिनाङ्के गोन्दियामण्डलं स्थापितम् । आदिवासिबहुसङ्ख्याङ्कं मण्डलम् इदम् ।

                                     

ⓘ संस्कृतिः

  • स म द र क व य प रञ चक व श वस य प र च नतम स स क त व द कस स क त वर तत ज वनस य अन तरङ ग स वर प स स क त एव प रक शयत स स क त शब द न च न तनम मननम
  • व भ न न व षय भ रत यस स क त म अरचयन स न ध ख तत आरब ध भ रत य स स क त व दक ल महत प रम ण न व कस त अभवत ब द धधर मस य उन नत - अवनत च, भ रतस य
  • व श वश न त स खध त र भ रत य ह स स क त सम यक क त स स क त कथ यत य मनस आत मन व स स क र कर त स स स क त सम इत य पसर गप र वक क ञ ध त
  • प र च नस स क त हस तपरश स स क त इत उत तरभ रतस य स स क त स हन स स क त इत कथयन त ल ङ गदहळ ळ च क कमगळ र मण डलम ह णसग ग ल बर ग मण डलम क ब बनहळ ळ
  • आस त इत क रणत एत श र लङ क य श सनम अप अक र वन आग न य - एष य - स स क त एत भ य प रभ व त अभवत एत ष न स न यम अत यन त बलय तम आस त इत यन न
  • स स क त स स क त श र त
  • म नवश स त रम अस त म नवश स त र चत व र: व षय सन त - उपन व शव द स स क त ज त यत Exchange and Reciprocity पर व र Medical anthropology Psychological
  • स न ध ख तस स क त क र प - एक क स यक लस स क त आस त एष स स क त तम वर ष प र तत वज ञ आव ष क त स स न ध - सरस वत य नद त र
  • प र वत र क स त नस य न व स न ट च र यन - जन अक र वन त ष स म र ज यस य स स क त उत तरभ रतस य स स क त त प रभ व त आस त एतत स म र ज य प र व - पश च मजगत
  • प रम ख पज व क स धनम अस य प रद शस य आद व स स स क त - - म य नम रद शस य स स क त एतय स द श य द श यत अत रस थ जन स म न यत म ज आङ ग ल ह न द