ⓘ भारतस्य शैक्षणिकसंस्थाः - शिक्षकदिनम्, भारतम्, इन्दौरमण्डलम्, उज्जैनमण्डलम्, भारतीयदार्शनिकसंशोधनपरिषद्, कस्तूर भाई, प्रफुल्लचन्द्र राय, चित्रकूटमण्डलम् ..

शिक्षकदिनम् (भारतम्)

शिक्षकदिनं / ˈ ʃ ɪ k ʃ h ə k ə d ɪ n ə m / सितम्बर-मासस्य पञ्चमे दिनाङ्के आभारतम् आचर्यते । इदं दिनं डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन्-महोदयस्य जन्मदिनम् । सः कश्चित् उत्तमः शिक्षकः आसीत् यः शिक्षणक्षेत्रम् अतीव प्रीणाति स्म । तस्य सम्माने तस्य जन्मदिनाङ्के शिक्षकदिनम् आचर्यते ।

इन्दौरमण्डलम्

इन्दौरमण्डलम् इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य इन्दौरविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति इन्दौर इति नगरम् ।

उज्जैनमण्डलम्

उज्जैनमण्डलम् इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य उज्जैनविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति उज्जैन इति नगरम् ।

भारतीयदार्शनिकसंशोधनपरिषद्

भारतीयदार्शनिकसंशोधनपरिषद् भारतीयदर्शनानां विषये अध्ययनं तथा तस्य संरक्षणार्थं स्थापिता संस्था एषा । एषा परिषद् १९७७ तमे वर्षे आरब्धा । एषा भारतसर्वकारस्य शिक्षणसचिवालयेन स्थापिता स्वयत्तसंस्था अस्ति । भारतीयदर्शनानां विषये अध्ययनं तथा तस्य संरक्षणं च अस्य दायित्वम् अस्ति । अत्र प्रतिपादितस्य ज्ञानस्य विषये अद्यतनप्रपञ्चे अन्वयनं कथम् इति अत्र विचिन्त्यते । ज्ञानस्य अन्यशाखानामपेक्षया एषा शाखा अवश्यं रक्षणीया । एतासां ज्ञानशाखानाम् अध्ययनेन पूवर्जानां सिद्धिं तथा मानवमूल्यानां विषयं च ज्ञात्वा तदनुगुणं जीवनयापनं करणीयम् इति आशा उत्पद्यते । भारतस्य इदमेव वैशिष्ट्यं यद् अन्यदेशेषु एतादृशम् अ ...

कस्तूर भाई

कस्तूरभाई इत्ययं लालभाई इत्यस्य पुत्रः आसीत् । अहमदाबाद-नगरे लालभाई दलपतभाई नाम्ना बह्व्यः शैक्षणिकसंस्थाः वर्तन्ते । यन्त्रागारस्वामिकर्मचरयोः सम्बन्धः कथं भाव्यः इत्यस्य आदर्शम् उदाहरणं लालभाई इत्ययम् आसीत् । महात्मनः ट्रस्ट्शिप् इति विचारः तेन स्वीकृतः । देशस्य स्वतन्त्रतायाम् अपि तस्य महत्वपूर्णं योगदानम् आसीत् ।

प्रफुल्लचन्द्र राय

आचार्यः प्रफुल्लचन्द्ररायः एकः भारतीयः रसतन्त्रज्ञः, शिक्षकः समाचारपत्रस्य सम्पादकश्च आसीत्। बेङ्गल् केमिकल्स् एन्ड् फार्मास्यूटिकल्स् इति नाम्न्याः भारतस्य प्रथमायाः भेषजरसायनसंस्थायाः सः संस्थापकः। सः ए हिस्ट्री आफ् हिन्दु केमिस्ट्री फ्रम् द अर्लियस्ट् टैम्स् टु द मिडिल् आफ् सिक्सटीन् सेञ्चुरी १९०२ इति नाम्नः विख्यातग्रन्थस्य लेखकः ।

राष्ट्रियरासायनिकप्रयोगशाला

राष्ट्रियरासायनिकप्रयोगशाला याः स्थापनाम् आचार्यः प्रफुल्लचन्द्रः रायः अकरोत् । एतस्याः स्थापनां प्रत्यक्षतया आचार्यः न कृतवान् । परन्तु तस्य आरम्भोत्तरमेव एतस्याः संस्थायाः स्थापना अभवत् । वस्तुतः एतस्याः संस्थायाः स्थापना १९५० तमस्य वर्षस्य जनवरी-मासस्य तृतीये दिनाङ्के अभवत् । एषा संस्था वैज्ञानिकी-औद्योगिकी-अनुसन्धानपरिषदि अन्तर्भवति । रासायनिकविज्ञानस्य, रासायनिकाभियान्त्रिक्यै एषा संस्था विश्वप्रसिद्धा ।

भारतीय-अन्तरिक्ष-अनुसन्धान-सङ्घटनम् (ISRO)

भारतीय-अन्तरिक्ष-अनुसन्धान-सङ्घटनम् भारतदेशस्य सर्वकारीयम् अन्तरिक्षसंशोधनसङ्घटनम् । दूरवाणी-सुविधा, भौगोलिक-छायाचित्रणं, वातावरणानुमानार्थं छायाचित्रणं, दूरसञ्चारसुविधाः इत्यादयः अद्यतनीयाः बह्व्यः सुविधाः उपग्रहाणाम् उपयोगकारणादेव अनुभवामः । एतादृशाः इदानीन्तन-मूलभूतावश्यकतानां परिपूरणार्थं बृहत्तन्त्रज्ञानम् आवश्यकम् । ५० वर्षेभ्यः प्रागस्माकं देशे याः सुविधाः आसन् ताः सर्वाः स्वदेशितन्त्रज्ञानोपरि आधारिताः नासन् । परम् इदानीं वयं स्वाभिमानेन वक्तुं शक्नुमः यत् अस्माकं देशस्य उपग्रहाः, उपग्रह-प्रक्षेपक-वाहनानि, तन्त्रज्ञानं च सर्वं भारतीयम् अस्ति । एवं कथनसामर्थ्यमपि येन सङ्घटनेन अस्मभ् ...

चित्रकूटमण्डलम्

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति चित्रकूटमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति । अयं भारतस्य उत्तरप्रदेशराज्यस्य बुन्देलखण्डान्तर्गत् चित्रकूटजनपदस्थ एकं नगरम् अस्ति ।अयं जनपदः तस्य जनपदस्य मुख्यालयः अपि अस्ति । पार्श्वेस्थितैव मध्यप्रदेशस्य सतनाजनपदस्य चित्रकूटं सन्निकटं वर्तते । चित्रकूटनगरं मंदाकिनिनद्याः कूले स्थितः भारतस्य सर्वतमप्राचीनतीर्थस्थलेषु एकः वर्तते। उत्तरप्रदेशे तथा मध्यप्रदेशे 38 वर्गकिलोमीटरपर्यन्तं क्षेत्रे प्रसरित प्रशांतं रमणीयञ्च चित्रकूटं प्रकृतेः ईश्वरस्य चानुपमा कृतिरस्ति ।चतुर्दिक् विन्ध्यपर्वतस्य श्रृंखलासु त ...

दक्षिणभारतहिन्दीप्रचारसभा

दक्षिणभारतहिन्दीप्रचारसभा हिन्दीभाषायाः साहित्यस्य च संरक्षणार्थं बद्धा एषा संस्था । अस्याः सभायाः मुख्यः उद्देशः तु हिन्दिभाषिणः यत्र न सन्ति तेषु प्रदेशेषु हिन्दीभाषायाः प्रचारः प्रसारः च । विशेषतः दक्षिणे भारते । अस्याः मुख्यालयः चेन्नै नगरस्य टि नगरे तनिकाचलं मार्गे अस्ति ।

भारतीयप्रौद्यौगिकसंस्थानम्

भारतीयप्रौद्योगिकसंस्थानानि एतानि स्वायत्तानि प्रोद्योगिकानि संस्थानानि सन्ति । एतानि राष्ट्रे मुख्यसंस्थाननि इति परिगणितानि सन्ति । एतानि देशस्य आर्थिकसामाजिकाभिवृद्ध्यै साहाय्यमाचरेयुः। १९६१ तमवर्षस्य अधिनियमानुसारं सप्तस्थानेषु एतानि स्थापितानि । तानि स्थानानि खरगपुरम्,नवदेहली, गुवहाटी, रूर्की मुम्बयी, चेन्नै कानपुरम् च । एतानि अतिरिच्य २०१० अधिशासनेन नूतनतया नवप्रौद्यौगिकसंस्थानानि स्थापितानि तानि भुवनेश्वरे, गान्धिनगरं, हैदाराबादनगरे, इन्दोरनगरे रूपनगर, पटना मण्डी च । नवमं तु बनारस् हिन्दुविश्वविद्यालयः। एतानि प्रवेशार्थं सामान्यपरीक्षां चालयन्ति ।

भारतीयसमाजविज्ञानसंशोधनमण्डली

भारतीयसमाजविज्ञानसंशोधनमण्डली काचित् शोधसंस्था भवति । अस्याः अरम्भः १९६९ तमे वर्षे अभवत् । अस्याः उद्देशः समाजिकविज्ञानस्य अध्ययनार्थं विशेषप्रोत्साहः । एषा मण्डली २७ संस्थानां मध्ये सम्बन्धं स्थापयति । तासु एताः प्रमुखाः सन्ति । 1. सामाजिकार्थिकपरिवर्तनसंस्थाबेङ्गळूरु 2. सार्वजनिकसमुद्यमसंस्था हैदराबाद् 3. औद्योगिकाभिवृद्ध्यद्ध्ययनसंस्थानवदेहली 4. गोविन्दवल्लभपन्तसामाजिकाध्ययनसंस्थाअलहाबाद् 5. सामाजिकाध्ययनकेन्द्रम्कोलकता 6. नियमसंशोधनकेन्द्रम्नवदेहली 7. बहुशास्त्रीय-अभिवृद्धिसंशोधनकेन्द्रम् 8. महिलाभिवृद्ध्यद्ध्ययनकेन्द्रम्नवदेहली 9. मद्रासभिवृद्ध्यद्ध्ययनसंस्थाचेन्नै एकैकस्य विषये ज्ञात ...

रामकृष्ण मिशन्

रामकृष्ण मिशन् इत्येषा संस्था विश्वव्याप्ता धार्मिकी सामाजिकी च सेवासंस्था । इयं संस्था श्रीरामकृष्ण परमहंसेन एव १८८६ तमे वर्षे स्वीयान्तरङ्गशिष्येभ्यः संन्यासदीक्षायाः अनुग्रहद्वारा संस्थापिता । तस्य दिवङ्गमनानन्तरं तदीयेन परमश्रेष्ठेन शिष्येण स्वामिना विवेकानन्देन १८९७ तमस्य वर्षस्य मेमासस्य प्रथमदिनाङ्के व्यवस्थितरूपेण संरचितम् । शिक्षणं, वैद्यकीयचिकित्सा, वनवासिकल्याणं, ग्रामाभिवृद्धिः इत्यादिषु क्षेत्रेषु संस्था सेवाकार्यं करोति । दीक्षिताः संन्यासिनः, गृहस्थशिष्याः च मिलित्वा एतानि कार्याणि निर्वहन्ति । कर्मयोगसिद्धान्तस्य आधारेण अत्र कार्यम् आचर्यते । अस्याः संस्थायाः केन्द्रकार्याल ...

राष्ट्रियमुक्तविद्यालयसंस्था (NIOS)

राष्ट्रियमुक्तविद्यालयीशिक्षासंस्थानम् काचित् शिक्षणसंस्था । उच्चमाध्यमिकगणस्य तथा नीचमाध्यमिकगणस्य अध्येतॄणां पदवीपूर्वशिक्षणपर्यन्तं अत्र शिक्षणं दीयते । १९७९ तमे वर्षे एतत् केन्द्रीयमाध्यमिकशिक्षासंस्थया परियोजनाङ्गतया आरब्धम् । १९८६ तमे वर्षे राष्ट्रियशिक्षानीत्यनुगुणं अस्य बलवर्धनं कर्तुं स्वतन्त्रसंस्थानरूपेण कार्यं कर्तुं च सर्वकारः निश्चयमकरोत् । तस्य स्वयं पठ्यविषयनिर्माणं, परीक्षानिर्वहणं, प्रमाणनं च कर्तुं अनुमतिः प्रदत्ता । तदनुगुणमेव मानवसंसाधनमन्त्रालयेन १९८९ तमे वर्षे राष्ट्रियमुक्तविद्यालयीशिक्षासंस्थानम् आरब्धम् ।

स्कौट् तथा गैड् संस्था

स्कौट् तथा गैड् संस्था बालचमूः तावत् १९०७ तमे वर्षे आरब्धा । निवृत्तः योद्धा जनरल् लार्ड् ब्याडेन् पावेल् आदौ एकं प्रायोगिकं शिबिरं कृतवान् । इङ्ग्लेण्डदेशस्य समीपे ब्रौन्समुद्रस्य द्वीपे तेन शिबिरं चालितम् आसीत् । तत्र विंशतिः छात्राः भागं गृहीतवन्तः । एषः विषयः एकस्यां पाक्षिकपत्रिकायां प्रकाशितः अभवत् । तदनन्तरं एकं पुस्तकं प्रकाशितम् । तस्य नाम" बालकानां कृते स्कौटिङ्ग्" इति । एवं बालचमूः आरब्धा । १९१० तमे वर्षे क्रिस्टलराजभवने बालिकाः बालचमूवस्त्रेण विराजन्ते स्म । ताः अपि बालचमू मध्ये प्राविशन् । ताः अस्मिन् आन्दोलने प्रवेष्टुम् इष्टवत्यः । अतः लार्ड् ब्याडेन् पोवेल् बालिकानां कृते अ ...

                                     

ⓘ भारतस्य शैक्षणिकसंस्थाः

  • पर वर त त अस त वर तम नक ल प रत नगर प रत ग र म श क षणप रद न र थ श क षण कस स थ सन त तथ प सर व भ य श क षण न प र प यत श क षण य व द य लय न
  • स म न यन यम ..... क कर तव यम ..... र ष ट रभक त प रत कत व न सर व श क षण कस स थ व द य लय - मह व द य लय - क र ड पर सर - स क उट - श ब र ष ध वज र हण कर त
  • वस त र ण यन त र ग र अप बहव सन त अस म न मण डल उत तम श क षण कस स थ अप सन त अत भ रतस य अन यप रद श भ य व द श त च व द य र थ न पठ त तत र गच छन त
  • स वय स व स स थ स सर वत र ध वज र हण न सह र ष ट रग न भवत व भ न न श क षण कस स थ ब लक ष द शभक त य भ वम उत प दय त व भ न न न स पर ध न म आय जन
  • वस त र ण यन त र ग र अप बहव सन त अस म न मण डल उत तम श क षण कस स थ सन त अत भ रतस य अन यप रद श भ य व द श त च व द य र थ न पठ त म तत र गच छन त
  • म नवम ल य न व षय च ज ञ त व तदन ग ण ज वनय पन करण यम इत आश उत पद यत भ रतस य इदम व व श ष ट य यद अन यद श ष एत द शम अध य त म क ज ञ न न व कस तम
  • इत यस य प त र आस त अहमद ब द - नगर ल लभ ई दलपतभ ई न म न बह व य श क षण कस स थ वर तन त यन त र ग रस व म कर मचरय सम बन ध कथ भ व य इत यस य आदर शम
  • प रफ ल लचन द रर य ब लकव द य लय आच र य प रफ ल लचन द रर य प ल ट क न क इत य त श क षण कस स थ तस य न म न सन त अप च ब ङ ल द शस य ब ग रहट ट ह र न ख न य ब ग रहट ट
  • न मन फर ख ब द अस त स सद न म सलम न ख र श द अस त एष प रप त र भ रतस य प र व र ष ट रपत ज क र ह स नस य सलम न: जन मस थल अल गढ आस त सलम न
  • अन त र ष ट र यस चन क न द र सह स ल लग नम अस त औद य ग कस स थ श क षण कस स थ च एतत क न द र ब ह ल य न उपय ञ जत आध न कस व ध भ सज ज एतस म न
  • क ञ चन मण डलम अस त च त रक टमण डलम अस य मण डलस य क न द रम अस त अय भ रतस य उत तरप रद शर ज यस य ब न द लखण ड न तर गत च त रक टजनपदस थ एक नगरम अस त
  • इत य त ष सम व श त स स व ध स भवत एत स य जन न व क सक र य बह व य श क षण कस स थ स श धनस स थ उद यम च भ ग वहन त अन तर क षव भ गस य एन ट र क स
                                     

फर्रुकाबादमण्डलम्

एतत् जनपद एकमात्र लोकसभा पीठिका नामन् फरुखाबादं अस्ति । सांसदः नाम सलमान खुर्शीद अस्ति । एषः प्रपौत्र भारतस्य पूर्व राष्ट्रपति जाकिर हुसैनस्य । सलमान: जन्मस्थलि अलीगढ़ः आसीत् । सलमानः वर्तमान भारत्स्य विदेश मंत्री अन्तः भारत सरकारः ।

                                     

भारतीयप्रबन्धनसंस्था (IIM)

भारतीयप्रबन्धविज्ञानसंस्थाः संशोधने तथा निर्वहणक्षेत्रे निरताः भारतीय संस्थाः भवन्ति । भारतीयप्रबन्धविज्ञानसंस्थाः संशोधने तथा निर्वहणक्षेत्रे भारतीय-अर्थव्यवस्थायां विविधपरामर्शसेवां यच्छन्ती अस्ति एषा निर्वहणसंस्था । मेधाविछात्रान् चित्वा तान् विश्वस्य अत्युत्तमेषु निर्वहणतन्त्रेषु प्रशिक्षणं दत्त्वा अन्ते भारतीय- अर्थव्यवस्थयां विविधान् विभागान् निर्वोढुं साहाय्यं करोति ।