ⓘ भारतस्य शासनव्यवस्था - राष्ट्रपतिभवनम्, निर्वाचनम्, आजाद हिन्द फौज्, अरविन्द केजरीवाल, वृद्धहारीतस्मृतौ प्रजानियमाः राष्ट्रशासनव्यवस्था च, प्रजातन्त्रम् ..

राष्ट्रपतिभवनम्

राष्ट्रपतिभवनम् मोगल् गार्डन् च राष्ट्रपतिभवनम् भारतदेशस्य राष्ट्रपतेः अधिकृतं निवासस्थानमेतत् । क्रिस्ताब्दे १९२९ तमे वर्षे अस्य निर्माणम् अभवत् ।१३० हेक्टर् प्रदेशे व्याप्तम्, राष्ट्रपतिभवनं परितः ‘मोगल् गार्डन्’ उद्यानवनम् अस्ति । अतीव सुन्दरम् उद्यानवनम् एतत् । प्रवेशार्थम् अवसरः न भवति । राष्ट्रपतिभवने ३४० प्रकोष्ठाः सन्ति । मध्ये स्तूपः इव १७७ पादोन्नतं भव्यं अर्धगोलाकारिका छदिः अस्ति । भवने चत्वारः भागाः सन्ति । दर्बारहाल्, वाचनालयः, सभाभवनं, स्नानगृहं भोजनगृहं च । एतानि सर्वाणि उत्तमरीत्या निर्मितानि सन्ति ।

निर्वाचनम्

लॆखा निर्वाचनम् औपयारिक-निर्णयामक प्रक्रिय भवति। यः प्रजाः ऎकम् व्यक्तिम् निर्धॆश्यति। सप्तदश शतमानः तावान् पर्यन्त निर्वाचनम् क्षॆत्रॆ बहूनी परिवर्तनानि जातानि। निर्वाचनानि विधान परिषदः विधान सबायाः लॊकसबायाः तथा अन्यत्र कालक्रमॆ सर्वकारदार संघ संस्तासु अपि निर्वाचनानि सम्भवन्ति। ऎताद्रुश प्रजानन्तरॆ प्रजाप्रभुत्वॆ विश्वसन्ति तॆषु दॆशेषु निर्वाचनानि समूयितॆ कालॆ भविष्यन्ति। निर्वाचनानि भिन्न भिन्न स्तरॆषु प्रकल्पयन्तॆ यथा नगर इत्यादि। जनाः स्वमत्प्रदानॆन व्यक्तिम् थिन्वन्ति। मध्यकालॆन भारतॆ तमिल्नादु राज्यॆ ताल पत्रॆषु नामानि लिखित्व म्रुन्मय भाजनॆ स्थापितानि आसित्। एनस्य नाम कुदवॊले पद्द ...

आजाद हिन्द फौज्

आजाद हिन्द फौज् इत्यस्य नेतृत्वं यदा सुभाषचन्द्र बोस् इत्यस्य हस्ते आसीत्, तदा भारते हिन्दछोडो इति आन्दोलनं चलति स्म । तदानीन्तने काले सुभाषचन्द्र बोस् इत्यनेन भारतस्य स्वतन्त्रतायैै जापान-देशस्य सेनायाः सहाय्येन ब्रिटिश्-शासकैस्सह युद्धस्य सज्जता कृता । १९४३ तमे वर्षे जुलाई-मासे आजाद हिन्द फौज् इत्यस्य नेतृत्वं सुभाषचन्द्र बोस् इत्यनेन स्वीकृतम् । तस्मात् दिनात् आजाद हिन्द फौज् इत्यस्य रचना, भारतस्य स्वातन्त्र्यप्रयासः दृढः अभवत् ।

अरविन्द केजरीवाल

अरविन्दकेजरीवालः भारतस्य समाजसेवक: अस्ति। सामाजिक-राजनीतिकान्दोलनेषु सहभागित्वात् पूर्वं सः भारतीयराजस्वसेवायाम् अधिकारी आसीत्। २००६ तमे क्रिष्टाब्दे सः उदयशीलनेतृत्वार्थे रमोन्-मैग्सेसे-पुरस्कारेण सम्मानितः।

वृद्धहारीतस्मृतौ प्रजानियमाः राष्ट्रशासनव्यवस्था च

`राजा राष्ट्रम्’ इति व्यपदेश एव प्राक्तनकालीनराष्ट्रव्यवस्थायां राज्ञः प्राधान्यमावेदयति । ‘कालो वा कारणं राज्ञः राजा कालस्य कारणम् । इति ते संशयो मा भूत् राजा कालस्य कारणम् ॥’ इति महाभारतवचनमपि एतमेवार्थमवगमयति । केवलं राज्ञा विश्वमिदं पाल्यते, अभिवृध्दिपथं यापयति इति तु रिक्तं वचः । अमात्याः मन्त्रिणः - दूताः - आरक्षणव्यवस्था - शासनव्यवस्था –न्यायाङ्गव्यवस्था - सर्वकारीयाधिकारिणः इत्येतत्सर्वं सङ्कलय्य् राजा किमपि कर्तुं प्रभवति । तदुक्तं कौटिल्येन – सहायसाध्यं राजत्वं चक्रमेकं न वर्तते । इति । -अर्थशास्त्रम् प्.२२ उक्तं च मनुनाऽपि - अपि यत्सुकरं तदप्येकेन दुष्करम् । विशेषकोऽसहायेन किन्त ...

प्रजातन्त्रम्

प्रजातन्त्रम् इत्युक्ते प्रजायाः, प्रजया, प्रजायै च शासनम् । प्रजातन्त्रशासने वस्तुतः प्रजा एव राजा भवति, अतः प्रजातन्त्रम् इत्युच्यते । अस्य प्रजातन्त्रस्य लोकतन्त्रं, स्वराज्यं, जनतन्त्रं, सङ्घः इत्यादीनि नामान्तराणि सन्ति । प्रजया निर्वाचिताः प्रतिनिधयः प्रजातन्त्रशासने प्रजाप्रतिनिधित्वेन कार्यं कुर्वन्ति । तत्र प्रजा स्वमताधिकारेण लोकसभा-राज्यसभाप्रभृतिसंसदां निर्माणं करोति । अखिलमपि च शासन-निर्वहणयन्त्रं स्वयमेव रचयति । प्रजा एव प्रत्यक्षाप्रत्यक्षरीत्या निर्वाचनपद्धत्या, प्रातिनिधिसरण्या च शासनचक्रं संसृजति । प्रजा सर्वाङ्गसुन्दरशासनस्य, शासनविधानस्य च निर्माणं करोति ।

राष्ट्रपतिशासनम्

आन्तरिकापत्कालः अर्थात् संविधानविरोधीनि कार्याणि राज्ये चलन्ती सन्ति, शासकः संविधानानुसारं राज्ये शासनं कर्तुम् असमर्थः अस्ति वा । राष्ट्रपतिः एतादृषं यदि राज्यपालस्य सूचनेन, अन्यरीत्या वा जानाति, तर्हि तस्मिन् राज्ये राष्ट्रपतिः आपत्कालस्य घोषणां कर्तुं शक्नोति । एषः प्रादेशिकापत्काल एव राष्ट्रपतिशासनम् इति प्रसिद्धः । भारतीयसंविधानस्य षड्पञ्चाशदधिकत्रिशत्तमानुच्छेदानुसारं संसदः स्वीकृत्या सह षण्मासावधेः वर्षत्रयं यावत् राष्ट्रपतिशासनं भवितुमर्हति । राष्ट्रपतिशासनकाले राज्यस्य राज्यपाल एव राष्ट्रपतेः आदेशानुगुणं शासनं करोति । अस्य षड्पञ्चाशदधिकत्रिशत्तमस्य अनुच्छेदस्य बहुवारं दूरुपयोगः जा ...

                                     

ⓘ भारतस्य शासनव्यवस्था

  • प रध नमन त र भ रतस य स व ध न न ग ण क न द र यसर वक रस य प रध नपद ध क र Pay & Allowances of the Prime Minister PDF pmindia.nic.in Retrieved
  • भ रतस य श सनप रण ल स य क तस सद यप रत न ध यल कत त र कव यवस थ स चयत अत र प रध नम त र प रम ख अस त स व ध नस य अन स र भ रत सम जव द धर म - न रप क ष
  • भ रतस य स व ध न न म प रज न प रश सनस य न यम न श सन न ग रन थ सर वक रस य म लरचनस य म र गदशकम एतत स व ध नम एतत क र श. तम वर ष द स म बर
  • र ष ट रपत भवनम प रम ख द व रम स म न यस चन स थलम र स न पर वत द हल भ रतस य गणतन त रम न र म ण रम भ जनवर व न य सन र म णश च व स त तज ञ Sir
  • सर वक र यभवन न सज क र त न भवन त यत र जन न गत व स च यन स र क रम ण पक त क स त त व मतद न च क र वन त भ रतम स स क तम भ रतस य इत ह स व ज ञ नम
  • प रत बन धम अकर त तदर थ न यम न च अरचयत भ रतद श आङ ग लसर वक रस य श सनव यवस थ आङ ग लभ ष य प रचतत स म अत आङ ग लभ ष य आवश यकत ज त तस म त
  • तत र स सर वक र प रचल तस य भ रष ट च रस य म लक रण त अप रदर श क श सनव यवस थ इत अवगतव न तस य समस य य पर ह र र थ अरव न दवर य स वक र य लय - व यवस थ य
  •  स क ष त अध गच छत कर ण टकर ज य भ रतस य दक ष णद श स थ तम अस त स न दरत य व क स य च इद र ज य भ रत प रस द धम अस त र ज यम द य त र क भ य
  • Ministers मन त र ण Ministers - द त Messengers - आरक षणव यवस थ Law and order - श सनव यवस थ Administration न य य ङ गव यवस थ Judicial system - सर वक र य ध क र ण
  • प थ व र जत त य ह न द सम र ट सप दलक ष श वर इत य द न मभ प रस द ध भ रतस य अन त मह न द र जत व न प रस द ध प थ व र ज तम व क रमस वत सर पञ चदशवर षद श य