ⓘ भारतस्य इतिहासः - भारतस्य इतिहासः, प्राचीनवंशावली, भारतम्, भारतस्य विभजनम्, भारतीयसंस्कृतिः, भारतस्य पर्वतीयरेल्-मार्गाः, भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामः, देहली ..

भारतस्य इतिहासः

भारतस्‍य इतिहासः आधुनिकमानवस्य पुरातत्त्वावशेषकालतः प्रायः ३४००० वर्षेभ्यः आरब्धः । भारतस्य इतिहासे सम्पूर्णभारतखण्डस्य तन्नाम इदानीन्तनभारतस्य पाकिस्तानस्य, बाङ्ग्लादेशस्य, श्रीलङ्कादेशस्य नेपालदेशस्य, भूतानदेशस्य च इतिहासः अन्तर्भूतः । ५०००वर्षेभ्यः पूर्वतनी सिन्धुखातस्य नागरिकता जगति एव अत्यन्तं पुरातनसंस्कृतिः । तदातनः इतिहासः विवादात्मकः अस्ति । इण्डो-आर्यन्-जनानाम् आगमनसिद्धान्तानुसारम् आर्यन्-जनाः क्रि पू २०००-१५००अवधौ मध्यएषियाभागतः आगत्य इदानीन्तनवायुव्यभारते अवसन् । स्थानीयेभ्यः द्राविडजनैः सह जातः तेषां सम्पर्कः भारतस्य शास्त्रीयसंस्कृतेः उदयस्य कारणं जातम् इति ऊह्यते । क्रि पू ...

प्राचीनवंशावली

भारतस्य इतिहासः अतिप्राचीनः अस्ति । नैके राजानः इमां पुण्यभूमिं, त्यागभूमि, धर्मभूमिं प्राशासयन् । तेषु केषाञ्चन नामानि अत्र प्रदत्तानि । मनु इक्ष्वाकु विकुक्षि-शशाद कुकुत्स्थ अनेनस् पृथु विष्टराश्व आर्द्र युवनाश्व श्रावस्त बृहदश्व कुवलाश्व दृढाश्व प्रमोद हरयश्व निकुम्भ संहताश्व अकृशाश्व प्रसेनजित् युवनाश्व २ मान्धातृ पुरुकुत्स त्रसदस्यु सम्भूत अनरण्य त्रसदश्व हरयाश्व २ वसुमत त्रिधनवन् त्रय्यारुण सत्यव्रत हरिश्चन्द्र रोहित हरित विजय रुरुक वृक बाहु सगर असमञ्जस् अंशुमन्त् दिलीप १ भगीरथ श्रुत नाभाग अम्बरीषः सिन्धुद्वीप अयुतायुस् ऋतुपर्ण सर्वकाम सुदास मित्रसह अश्मक मूलक शतरथ ऐडविड विश्वसह १ दि ...

भारतम्

निबन्धोऽयं भारतदेशः इति विषये लिखितः अस्ति, भारतम् इति ग्रन्थविषये महाभारतम् इत्येतत् पश्यतु। भारतम्, आधिकारिकरूपेण भारतमहाराज्यम्, दक्षिण-जम्बूद्वीपे स्थितं महाराज्यम् वर्तते । जनसंख्यादृष्ट्या एषः विश्वे द्वितीये स्थाने विद्यते। विश्वे प्रसिद्धो जनतन्त्रयुत‌: देश: एष:। एषः देशः प्राचीन-सिन्धु-सभ्यतायाः मातृभूमिः। एषः भूभागः स्वस्य सांस्कृतिकसम्पदया प्रसिद्धः अस्ति । हिन्दुधर्मः, बौद्धधर्मः, जैनधर्मः, सिख्खधर्मः इत्येतेषां विश्वस्य चतुर्णां प्रमुखानां तत्त्वदर्शनानाम् उद्गमस्थानम् एतत् । क्रिस्ताब्दस्य प्रथमशतके अत्र प्रविष्टाः झरातुष्ट्रधर्मः, क्रैस्तधर्मः, इस्लामधर्मः च अत्र द्रष्टुं शक ...

भारतस्य विभजनम्

भारतस्य विभजनं नाम स्वान्त्र्योत्तरं भारतस्य द्विधा विभागः । आङ्ग्लसर्वकारस्य दास्यस्य विमोचनानन्तरं भारतम् पाकिस्थानम् इति विभक्तः अयं देशः । अपि च बङ्गालः पञ्जाबः च विभक्तौ पूर्वपाकिस्थानं पश्चिमपाकिस्थानम् इति अन्यदेशस्य उदयः अभवत् ।

भारतीयसंस्कृतिः

पुरातनः इतिहासः, अनन्या भौगोलिकरचना, वैविध्यमयाः जनसमूहाः, धर्माः, विभिन्नाः सम्प्रदायाः, अनेके उत्सवाः, नैकानि आचरणानि, प्राचीनपरम्परा, परितः विद्यमानानां देशानां प्रभावः – एवं विभिन्नाः विषयाः भारतीयसंस्कृतिम् अरचयन् । सिन्धुखाततः आरब्धा भारतीया संस्कृतिः वेदकाले महता प्रमाणेन विकसिता अभवत् । बौद्धधर्मस्य उन्नतिः-अवनतिः च, भारतस्य सुवर्णयुगं, यवनानाम् आक्रमणं, यवनानां शासनं, अन्यदेशीयानां शासनम् इत्येतेषु कालेषु भारतीयसंस्कृतेः विस्तारः, विविधता च अधिका अभवत् । भारतस्य धार्मिकाणि आचरणानि, भाषाः, पद्धतयः, सम्प्रदायाः च गतेभ्यः ५०००वर्षेभ्यः अस्याः अनन्यसंस्कृतेः साक्षिरूपेण सन्ति । विभिन् ...

भारतस्य पर्वतीयरेल्-मार्गाः

भारतस्य पर्वतप्रान्तस्य धूमशकटयानानां लोहशलाकामार्गाः आङ्ग्लप्रशासनकाले १९-२०तम शतकयोः मध्ये आरब्धाः इति अभिलेखाः मिलन्ति । तत्र अन्यचतुर्णां मार्गानां विषये अपि उल्लिखितम् । एतेषु पञ्चमार्गेषु दार्जिलिङ्ग् हिमालयपर्वतमार्गः कालकाशिमलामार्गः, काङ्ग्राकन्दरमार्गः एते हिमालस्य पर्वतशृङ्खलायां गिरिकन्दरप्रदेशेषु व्याप्ताः । अन्यमार्गद्वयं भारतस्य दक्षिणभागे पश्चिमपर्वतप्रान्ते अस्ति । तौ दक्षिणभारतस्य नीलगिरिधूमशकटमार्गः, महाराष्ट्रराज्यस्य मथेरान्पर्वतप्रान्तस्य धूमशकटयानमार्गः च । दार्जिलिङ्ग् हिमालयस्य मार्गः, नीलगिरिपर्वतमार्गः, काल्काशिमलामार्गः च विश्वसंस्थयाः शैक्षणिकवैज्ञानिकसांस्कृति ...

भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामः

भारतीयः स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामः राष्ट्रीयस्य क्षेत्रीयस्य च उत्तेजनस्य प्रयत्नस्य च फलस्वरूपः । भारतीराजकीयसङ्घटनैः सञ्चालितः अहिंसातत्त्वबद्धं ससैन्यान्दोलम् आसीत् । सर्वजनानम् एकमेव लक्ष्यं एक एव उद्देशः आङ्गप्रशासनं समूलम् उन्मूलयित्वा भारतमातुः दास्यविमोचनम् । अस्य आन्दोलनस्य आरम्भाः क्रि.श.१८५६ वर्षे अभवत् यस्य सिपायी विद्रोहः इति आङ्ग्लाः अवदन् । भारतस्य स्वातन्त्र्यता प्राप्तये सहस्राधिकाः स्वप्राणान् समर्पयन् । क्रि.शा१९३०तमे वर्षे भारतीयकाङ्ग्रेस् सम्भूते अधिवेशने पूर्णस्वातन्त्र्यस्य अभ्यर्थनम् आङ्ग्लानां पुरतः प्रस्तावितवन्तः ।

देहली

दिल्ली अथवा देहली भारतस्य राजधानी अस्ति । भारतदेशस्य राजधानी देहली विश्वस्य अतिविशालासु नगरीषु अन्यतमा इति गण्यते । एषा भारतस्य तृतीया बृहती नगरी वर्तते । दिल्ली इत्यपि विश्रुता इयं नगरी प्राचीनकाले हस्तिनापुरम् इति ख्याता आसीत् । इन्द्रसभायामपि सभाजितानां भरतकुलोत्पन्नानां महीपालानां राजधानी अद्यतनीया देहली एव । मुगलवंशीयानां चक्रवार्तिनां तथा आङ्ग्लानामपि अधिकारिणां केन्द्रभूमिर्भूत्वा देहली अधुनापि भारतीयगणराज्यस्य राजधानीपदमलङ्करोति । भारतदेशस्य महानगरेषु देहलीनगरम् अन्यतमम् अस्ति । प्राचीनकालादपि देहली भारतस्य राजधानी अस्ति । अस्य नगरस्य सहस्रवर्षस्य इतिहासः अस्ति । अनेकसाम्राज्यानां ...

भारतस्य राष्ट्रध्वजः

भारतस्य राष्ट्रध्वजः त्रिरङ्गः इति प्रसिद्धः । त्रिभिः केसर-श्वेत-हरितरङ्गैः अलङ्कृतः, मध्ये नीलरङ्गेण अशोकचक्रेण सुशोभितः राष्ट्रध्वजः भारतगणराज्यस्य प्रतिनिधित्वं करोति । राष्ट्रध्वजस्य परिकल्पना पिङ्गलि वेङ्कय्य-नामकेन देशभक्तेन कृता आसीत् । भारतस्वतन्त्रतादिनात् पञ्चविंशतिदिनेभ्यः पूर्वम् अर्थात् १९४७ तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासस्य द्वाविंशतितमे दिनाङ्के भारतीयसंविधानसभा एनं ध्वजं राष्ट्रध्वजत्वेन स्व्यकरोत् । राष्ट्रध्वजे समानलम्बमानयुक्ताः, समानदीर्घतायुक्ताः तिस्रः पट्टिकाः सन्ति । तासु पट्टिकासु सर्वोपरि केसरवर्णीया, मध्ये श्वेतवर्णीया, अन्तिमे हरितवर्णीया पट्टिका च अस्ति । ध्वजस्य मध् ...

अरुणा आसफ अलि

अरुणा आसफ अलि भारतीयस्वातन्त्र्यकार्यकर्त्री, क्रान्तिकारिणी च आसीत् । स्वतन्त्रतान्दोलनेषु अस्याः महत्योदानं वर्तते । अस्य जन्मनाम अरुणा गांगुली इति आसीत् । ई. स. १९४२ तमे वर्षे" भारत छोडो” इत्यस्य आन्दोलनसमये मुम्बई-नगरस्य" गोवालिया टैङ्क् क्षेत्रे” तया कॉङ्ग्रेसध्वजः समुच्छ्रितः । अस्यै क्रियायै सः भारते प्रसिद्धा जाता । भारतस्य स्वतन्त्रतायै तया आङ्ग्लैः सह सङ्घर्षः कृतः आसीत् । स्वातन्त्र्यानन्तरम् अपि सा राजनीतौ सक्रिया एव आसीत् । ई. स. १९५८ तमे वर्षे सा देहली-नगरस्य प्रथमः महापौरः अभवत् । ई. स. १९६० तमे दशके तया प्रचार-प्रसारमाध्यमकेन्द्रम् आरब्धम् । ई. स. १९९७ तमे वर्षे सर्वकारेण त ...

मदनलाल ढीङ्गरा

मददनलाल ढीङ्गरा -महोदयः भारतस्य स्वतन्त्रसङ्ग्रामस्य क्रान्तिकारी । सः सावरकरस्य सहयोगी आसीत् । इङ्ग्लैण्ड-देशे सः कर्जन् इत्याख्यस्य आङ्ग्लाधिकारिणः हत्याम् अकरोत् । सा घटना अतीव प्रसिद्धा अस्ति ।

लक्ष्मणसेनः

लक्ष्णणसेनः वङ्गप्रदेशस्य अन्तिमहिन्दूराजत्वेन प्रसिद्धः। नृपबल्लालसेनादनन्तरं तदात्मजः ‘लक्ष्मणसेनः योग्यतापुरःसरं गौडक्ष्मां ररक्ष । ख्रीष्टस्य सप्तत्यधिकैकादशाब्देऽयं राज्यसिंहासनारूढोऽभवत्। त्रिंशद्वर्षाणि स राज्यं चकार । लक्ष्मणसंवदब्दप्रतिष्ठापकोऽयं लक्ष्मणसेनः कृत्याकृत्यविवेक्ताऽभूत् । तद्राजमन्दिरे कश्चिदपि मलिनच्छिन्नवस्त्रो वा निर्हेमभूषणो वाल्यपरिच्छदो वा न व्यलोकि। आर्तेभ्यो मुक्तहस्तो दानं ददौ। तदीये शासनकाले प्रजाजनः सन्तोषस्य वृद्धेश्चाभ्युन्नतिम् असाधयत् । असौ त्रिंशद्वर्षाणि शासनं विधाय ख्रीष्टस्य द्वादशशततमे वर्षे परलोकम् अयासीत् । हलायुधः गौडक्षितिपालस्य लक्ष्मणसेनस्य ध ...

शूरसेनः

शूरसेनराज्यं मत्स्यदेशस्य उत्तरपूर्वदिशि आसीत् । पश्चिमदिशि यमुनानदीपर्यन्तं विस्तृतम् आसीत् । अस्य राजधानी आसीत् मधुरा अथवा मथुरानगरम् । राजा शूरसेनः बौद्धधर्मावलम्बी आसीत् । अस्मात् कारणात् मथुरानगरं बौद्धधर्मस्य प्रमुखं स्थानम् अभवत् । पाणिनेः अष्टाध्याय्याम् अपि मथुरायाः शूरसेनस्य अन्दकानां तथा विरुन्निनां च उल्लेखः दृश्यते । कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रे विरुन्निसां "सामग" अथवा "गणतन्त्रम्" इति वर्णितम् अस्ति । शूरसेनस्य राजधानी मथुरानगरं "मेगस्तानीसस्य" काले श्रीकृष्णस्य मुख्यं स्थानम् आसीत् इति श्रूयते । मगधेन सह सञ्जाते युद्धे पराजयं प्राप्य कालान्तरे शूरसेनराज्यं मगधराज्यान्तर्गतम् अभवत् ।

सैमन् कमिशन्

सैमन् कमिशन् नाम भाराते रचयिष्यमानस्य संविधानस्य विषये चर्चां कर्तुम् आगतानां ब्रिटिश् सप्तसदस्यानां गणः । गणस्य नायकः सर् जान् सैमन् इति कश्चन् ब्रिटिष् अधिकारी अतः तस्य नाम्नि एव आयोगः ख्यातः अभवत् । काकतालीयत्वेन अस्य आयोगस्य कश्चन सदस्य क्लेमेण्ट् आट्ली इति ब्रिटिष् दास्यात् भारतस्य विमोचनानन्तरं ब्रिट्न् देशस्य प्रधानमन्त्री अभवत् ।

                                     

ⓘ भारतस्य इतिहासः

  • भ रतस य इत ह स आध न कम नवस य ह म - स प यन स प र तत त व वश षक लत प र य वर ष भ य आरब ध भ रतस य इत ह स सम प र णभ रतखण डस य तन न म इद न न तनभ रतस य
  • भ रतस य इत ह स अत प र च न अस त न क र ज न इम प ण यभ म त य गभ म धर मभ म प र श सयन त ष क ष ञ चन न म न अत र प रदत त न मन इल
  • क न द रसर वक रस य र ज यसर वक र भ य अध कतर शक त अस त एष व यवस थ ब र ट नस य स सद यप रण ल य आध र त अस त भ रतम स स क तम भ रतस य इत ह स व ज ञ नम
  • म ख यल ख भ रतस य इत ह स भ रतस य इत ह स आध न कम नवस य ह म - स प यन स प र तत त व वश षक लत प र य वर ष भ य आरब ध भ रतस य इत ह स सम प र णभरतखण डस य
  • भ रतस य व भजन न म स व न त र य त तर भ रतस य द व ध व भ ग आङ ग लसर वक रस य द स यस य व म चन नन तर भ रतम प क स थ नम इत व भक त अय द श अप च बङ ग ल
  • भ रतम स स क तम भ रतस य इत ह स व ज ञ नम
  • प र तन इत ह स अनन य भ ग ल करचन व व ध यमय जनसम ह धर म व भ न न सम प रद य अन क उत सव न क न आचरण न प र च नपरम पर पर त व द यम न न
  • भ रतस य पर वतप र न तस य ध मशकटय न न ल हशल क म र ग आङ ग लप रश सनक ल - तम शतकय मध य आरब ध इत अभ ल ख म लन त तत र अन यचत र ण म र ग न
  • क र प - न र यण क र प - स शर मन क र प - भ रतम भ रतस य इत ह स मह भ रतम स स क तम भ रतम स स क तम भ रतस य इत ह स व ज ञ नम
  • आरम भ क र श. वर ष अभवत यस य स प य व द र ह इत आङ ग ल अवदन भ रतस य स व तन त र यत प र प तय सहस र ध क स वप र ण न समर पयन क र श तम
  • द हल नगरम अन यतमम अस त प र च नक ल दप द हल भ रतस य र जध न अस त अस य नगरस य सहस रवर षस य इत ह स अस त अन कस म र ज य न र जव श य न च र जध न त
                                     

भारतस्य शासनप्रणालिः

भारतस्‍य शासनप्रणालिः संयुक्तसंसदीयप्रतिनिधीयलोकतांत्रिकव्यवस्थां सूचयति। अत्र प्रधानमंत्री प्रमुखःअस्ति। संविधानस्य अनुसारं भारते समाजवादी, धर्म-निरपेक्षं, लोकतांत्रिक राज्यम् अस्ति। एतं सर्वकारं जनाः चिन्वन्ति। अमेरिकादेशे इव भारते अपि संयुक्तसर्वकारः अस्ति, किन्तु भारते केन्द्रसर्वकारस्य राज्यसर्वकारेभ्यः अधिकतरा शक्तिः अस्ति। एषा व्यवस्था ब्रिटेनस्‍य संसदीयप्रणाल्या आधारिता अस्ति।

                                     

पश्चिमक्षत्रपाः

पश्चिमक्षत्रपाः अथवा सत्रपाः वस्तुतः शकवंशीयाः एव । एते क्रि श ३५-४०५ पर्यन्तं भारतस्य पश्चिमभागे मध्यभागे च शासनम् अकुर्वन् । एतेषां राज्यं सौराष्ट्रे मालवे च प्रसृतम् आसीत् । उत्तरभारतस्य कुशानाः, मध्यभारतस्य शातवाहनाः च एतेषां समकालीनाः आसन् । ३५० वर्षाणि यावत् शासनम् अकुर्वन् एते । एते २७ राजानः आसन् । "क्षत्रप"शब्दस्य मूलं सत्रपः अथवा पर्षियन्-शब्दः "क्सत्रपवन" इत्येषः । अस्य शब्दस्य अर्थः प्रान्तप्रमुखः अथवा राजप्रतिनिधिः इति ।

                                     

प्राचीनभारतस्य आदर्शनार्यः

भारतीयसंस्कृतौ प्रजाः प्रतिगृहम् एषः श्लोकः नित्यप्रार्थना रूपेण गाययन्ति । भारतीयसमाजे नारीणां तु महत्स्थानं दत्तम् अस्ति । यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः इति सृतौ मनुः स्मृतवान् । प्राचीनभारते तादृश्यः आदर्शाः नार्यः आसन् याः इदानीमपि प्रातस्स्मरणीयाः ।