ⓘ गुजरातीभाषा. गुजराती भाषा भारतस्य राज्याङ्गे उल्लिखितासु पञ्चदशसु भाषासु अन्यतमा । गुजरातराज्यस्य राज्यभाषा । भारतदेशस्य विविधेषु भागेषु एशिया-आफ्रिकाखण्डेषु च ..

                                     

ⓘ गुजरातीभाषा

गुजराती भाषा भारतस्य राज्याङ्गे उल्लिखितासु पञ्चदशसु भाषासु अन्यतमा । गुजरातराज्यस्य राज्यभाषा । भारतदेशस्य विविधेषु भागेषु एशिया-आफ्रिकाखण्डेषु च गुजरातभाषाभाषिणः निवसन्ति । ६५,५०,००,००० जनाः गुजरातिभाषया भाषन्ते । इयं भाषा भारतीय-आर्यभाषासु अन्यतमा । गुजरातराज्यस्य पूर्वसीमायाम् ईशान्यसीमायां च राजस्थानीभाषा विद्यते इत्यतः अनयोः भाषयोः सङ्गमनं दृश्यते । अधिकतया भाषमाणासु भाषासु २६ तमे स्थाने विद्यन्ते इयं भाषा । महात्मा गान्धिः, सरदार् वल्लभभायी पटेलः, स्वामी दयानन्दसरस्वती, मोरारजी देसायी, जे.आर्.डि.टाटा, धीरूभाई अंबानी, महम्मद् आलि जिन्ना इत्येतादृशानां बहु प्रसिद्धजनानां मातृभाषा अस्ति गुजरातीभाषा ।

                                     

1. इतिहासः

वैचारिकासाहित्यदृष्ट्या आधुनिकगुजरातीसाहित्यं समृद्धं वर्तते । अस्य साहित्यपरम्परा सहस्रवर्षेभ्यः दृश्यते । उपदेशात्मकगद्यं, भावगीतात्मकं प्रशंसात्मकञ्च पद्यसाहित्यं तस्मिन् स्तरे दृश्यते । गुजरातीलिपिः देवनागरीलिपेः सादृश्यं भजते । सप्तशतात् वर्षेभ्यः पश्चिमभारते गुजरात-राजस्थानराज्ययोः अस्याः लिपेः उपयोगः दृश्यते । इयं लिपिः महाजनी इति कथ्यते । अस्याः वर्णमाला संस्कृतजन्या विद्यते । अक्षराणाम् आकारः देवनागर्याः सदृश्यतां भजते ।

गुजरातीभाषा भारोपीयभाषापरिवारस्य भारतीय-इरानी-उपवर्गस्य भारतीय-आर्यशाखायाम् अन्तर्भूता भाषा । भारतीय-आर्यगणस्य प्रमुखशाखाद्वयं पृथक् यदा जातं तदा पश्चिमशाखा, दक्षिणशाखामराठी, कोङ्कणी, मध्यमशाखापश्चिमहिन्दी च पृथक् जाताः । मध्यमशाखाभाषायां नामवाचिनः पुंलिङ्ग-एकवचनस्य रूपम् अकारान्तं भवति चेत् पश्चिमशाखाभाषासु ओकारान्तं रूपं दृश्यते । उदा - घोडा अश्वः इत्येतत् पदं गुजरातीभाषया घोडो जातमस्ति । पश्चिम-दक्षिणशाखाभाषासु नपुंसकलिङ्गं विद्यते ।

                                     

2. ध्वनिव्यवस्था

गुजरातीभाषायाः ध्वनिव्यवस्थायाः वैशिष्ट्यम् -

अष्ट स्वराः न-ण, ल-ळ इत्येतेषां स्पष्टध्वनिघतकाः षट् स्वराः अनुनासिकाः अपि भवितुम् अर्हन्ति सर्वे स्वराः घोषाः अर्धघोषाः च भवितुम् अर्हन्ति ह्रस्वस्वराः विद्यन्ते चेदपि स्वरमात्रायाः अधिकं महत्त्वं न विद्यते
                                     

3. व्याकरणम्

नामरूपेषु लिङ्गत्रयं, वचनद्वयञ्च विद्यते । विशेष्य-विशेषण-कृदन्तरूपाणि त्रिषु लिङ्गेषु एकवचने बहुवचने च प्राप्तुं शक्यानि । विभक्तित्रये रूपाणि स्पष्टतया प्राप्तुं शक्यानि - प्रत्यक्ष-एकवचनम्, प्रत्यक्ष-बहुवचनम्, परोक्षरूपञ्च । एवं पुंलिङ्गनामपदानिदिक्रो रूपद्वयं, नपुंसकलिङ्गनामपदानिमाथू त्रीणि रूपाणि च प्राप्नुवन्ति । सबलनामपदानां हाथि, मच्चर् स्त्रीलिङ्गनामपदानाञ्च विभक्तिप्रत्ययाः न भविष्यन्ति ।

पुरुषवाचकम्

पुरुषवाचकसर्वनामसु लिङ्गविवक्षा न भवति । उत्तमपुरुष-बहुवचनेषु समावेशिआप्णे असमावेशिअमे सर्वनाम्नां प्रत्येकं रूपाणि विद्यन्ते ।

क्रियापदरूपेषु पुरुष-वचनव्यवस्था विद्यते । परप्रत्ययानां योजनेन काल-अवस्था-विशेषाः निर्दिश्यन्ते । हो इत्येतेन सहायकक्रियापदयुक्तैः बहुपदरचनानां द्वारा पूर्णकालाः सूचयिष्यन्ते । तात्कालिकवर्तमानकालिक-भूतकालिक-पूर्वकालिकरूपाणि कृदन्तानि भवन्ति । नामपदेभ्यः इव एतेभ्यः अपि विभक्तिप्रत्ययाः योजयितुं शक्याः । एकवचने द्वयं बहुवचने द्वयम् इव रूपचतुष्टयं स्पष्टतया प्राप्तुं शक्नुमः ।

                                     

4. बाह्यशृङ्खला

  • गुजरातीतः हिन्दीभाषां प्रति अनुवादः जालपुटे उपलभ्यते
  • UCLA Language Materials Project: Gujarati
  • Gujarati Video
  • भारतीयभाषाज्योतिः: गुजराती - हिन्दीमाध्यमेन गुजरातीभाषायाः पठनाय पुस्तकम्
  • गुजरातीभाषायाः अन्यः कश्चन विस्तृतः विश्वकोशः
  • हिन्दीभाषायाः विकासाय गुजरातस्य सांप्रदायिककवीनां योगदानम् सीमा राठौर
  • Gujarati phrasebook at Wikivoyage
  • Origin of Gujarati Languagein Gujarati
  • Gujarati Online Dictionary & Language Resources
  • Gujarati Wiktionary
  • हिन्दीमाध्यमेन गुजरातीभाषा पठ्यताम्
  • Convert Non-unicode Gujarati Font into Gujarati Unicode Font
  • भगवद्गोमण्डलम् - गुजरातीभाषायाः महान् विश्वकोषः
  • Bharatiya Bhasha Jyoti: Gujarati - हिन्दीमाध्यमेन गुजरातीभाषायाः पठनाय पाठ्यपुस्तकम् - भारतीयभाषाणां केन्द्रसंस्थानतः Central Institute of Indian Languages प्रकाशितम् ।
  • Etymological Gujarati English Dictionary Google booka By M. B. Belsare


                                     
  • क श रक म र मध रकण ठस य ग यक ह न द भ ष बङ ग ल भ ष मर ठ भ ष अस स म भ ष ग जर त भ ष कन नडभ ष भ जप र भ ष मलय ळ भ ष ओर य भ ष इत य द भ भ रत यभ ष भ
  • अन यर ज य न प र द श कभ ष स ह त य य अक दम - स स थय ग जर तर ज य त बह स थ भ ग जर त भ ष - स ह त यसम बद ध क र य रत भ प रत ष ठ तस स थ भ च सह स ह त यसम बद धम
  • अस स म भ ष ह न द भ ष उर द भ ष त ल ग भ ष मर ठ भ ष बङ ग ल भ ष ग जर त भ ष पञ ज ब भ ष तम ळ भ ष आङ ग लभ ष रष यन भ ष छ क भ ष न प ळ भ ष