ⓘ परोपकारः. परस्य हितसाधनं सज्जनाः कर्तव्यम् इति भावयन्ति । यत् कर्म मनुष्याणां हिताय कल्पते, तादृशं मानवोचितं कर्म यदि वयम् आचरेम तर्हि इतरे जनाः तदुपकारं लब्ध्व ..

                                     

ⓘ परोपकारः

परस्य हितसाधनं सज्जनाः कर्तव्यम् इति भावयन्ति । यत् कर्म मनुष्याणां हिताय कल्पते, तादृशं मानवोचितं कर्म यदि वयम् आचरेम तर्हि इतरे जनाः तदुपकारं लब्ध्वा प्रीताः सन्तः सुखेन जीवन्ति । तेन च अस्माकं मनसि सन्तोषः जायते । एतेन एव समाजस्य प्रभूतः उपकारः संसाधितः भविष्यति । समाजस्य उपकारेण एव राष्ट्रस्य समृद्धिः भवति । अतः व्यासमुनेः वचनमिदं सर्वदा स्मरणीयं स्यात् - परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् इति । एतस्मिन् प्रसङ्गे सर्वदा प्रकृतिः एव अस्माकं दृष्टान्तस्वरूपा भवति । सूर्यः लोकस्य उपकाराय आलोकं ददाति । चन्द्रानिलनलाः परोपकाराय एव सन्ति । पञ्चमहाभूतानां सृष्टिः विश्वस्य हितसाधनाय एव जाता ।

तथैव मेघाः नद्यः वृक्षाः गावः परोपकारार्थम् एव जीवन्ति । अस्मिन् विषये सुभाषितमेकम् अत्यन्तं प्रसिद्धम् अस्ति ।

परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः । परोपकाराय दुहन्ति गावः परोपकारार्थमिदं शरीरम् ॥

शरणापन्नं कपोतं स्वशारीरस्य विनिमयेन रक्षयितुं सिद्धस्य परोपकारिणः शिबेः कथा सर्वविदिता एव । प्राणैरपि धनैरपि शरणापन्नस्य जीवनरक्षा मनुष्यस्य परमोधर्मः इति तस्य चिन्तनम् आसीत् ।

श्येनस्य क्षुधानिवारणाय कपोतरक्षणाय च स्वशरीरं समर्पयितुं सिद्धः शिबिः वदति-

धनानि जीवितं चैव परार्थे प्राज्ञ उत्सृजेत् । सन्निमित्ते वरं त्यागो विनाशे नियते सति ॥ इति।

अतः वयं सर्वे मानवाः परोपकारार्थं कृतसङ्कल्पाः भवामः । बहुजनहिताय त्यागार्थं सन्नद्धाः स्याम ।

                                     
  • ब न धव एकत र म ल त व सहभ जनम अस प श य न पश चवर त वर ग सङ घटय य पर पक र एव स वस य ज वनध य य इत प रदर श तव न क चन मत न तरम एव पर ह र इत
  • व श षत सर व ष म नव न क त क षम सत यम न रभ म न त अह स दय पर पक र एव त य ग द मन भ व सर वथ धर मत व न ग हयत प नश च ततसर व ज वन व यवह रत
  • प र ण न स रम अध क त य उक तम - अष ट दशप र ण ष व य सस य वचनद वयम पर पक र प ण य य प प य परप डनम इत तथ व धर मव षय ऽप क श च द व द वद भ धर मस य
  • मन ष यस य रचन म अकर त सदसत व च र असमर थ व क षप श व द भ स व भ व क पर पक र कर तव यप लन भवत परन त मन ष यस त भवत क पय व श षव व कशक त स व म
  • अन बन ध इत रव शङ करस य प रत प दनम अत मनस श न त य स धन ध य न पर पक र च इत अस य व द व ज ञ नम अध य त म च परस पर सम बद धम मनस व ब ध न व रण
  • द न ङ क नर न द रमह दयस य जन म अभवत स स क त प रभ व त औद र य पर पक र स म ज कस व म ल य न च ब ल य द व वर ध त न - मध य भ रत - प क स थ नय