ⓘ कोलकाता k oʊ l ˈ k ɑː t ɑː भारतस्य पूर्वाञ्चलीयस्य पश्चिमवङ्गराज्यस्य राजधानी, प्रधानवानिज्यकेन्द्रं तथा वृहत्तमनगरम् । हुगलीनद्याः पूर्वतीरे अवस्थिते नगरेऽस् ..

भारतीय-प्रबन्धनसंस्था कोलकाता

भारतीय-प्रबन्धनसंस्था कोलकाता भारतदेशस्य बङ्गप्रदेशस्य कलोकातायां स्थित एका व्यावसायिकविद्यालयः। इयं संस्था भारतदेशस्य प्रप्रथमा व्यावसायिकीसंस्था। आइ एम् संस्था कोलकातायां १९६१ तमे वर्षे प्रतिष्ठिता। इयं सम्पूर्णरूपेण एका स्वशासितसंस्था वर्तते। अत्र एकाधिकाः स्नातोकत्तरः डक्टेरलशार्कुलर प्रचलिता वर्तते। १९६१ तमे वर्षे आइ एम् कोलकाटा प्रतिष्ठिता वर्तते। शिक्षा प्रदानेनन सह इयं अइ आइ एम् कोलकाता गवेषणा कनसाल्टसेमिनार एकाडेमिकसम्मेलनम् तथा गवेषणा प्रकाशनकार्ये अपि संलग्ना वर्तते। आइ एम् कोलकाता संस्थायाः लक्ष्यम् भवति - "to emerge as an International Centre of Excellence in all facets of Man ...

प्रेसिडेन्सि विश्वविद्यालयः

प्रेसिडेन्सी विश्वविद्यालयः, कोलकाता, अयं विश्वविद्यालयः पूर्वं हिन्दु कलाशाला तथा प्रसिडेन्सी कलाशाला, कोलकाता इति नाम्ना परिचितम् आसीत्। अयम् एकः सार्वजनीन रज्यविश्वविद्यालयः वर्तते। अयं विश्वविद्यालयः १८१७ तमे वर्षे राजा राममोहन रायः, राजा रधाकृष्ण देवः, राणी रासमनी, डेविड हेयरः, स्यार एडवर्ड हाइड ईस्ट, बैद्यनाथ मुखपाध्यायः तथा रसमति दत्तः प्रभृतिभिः प्रदत्तः धनराशिना प्रेसिडेन्सि कलाशाला इति नाम्ना स्थापितः। १७७३ तमे वर्षे कलकत्ता सर्वोच्चन्यायालयस्य निर्मार्णेन सह बहवः हिन्दु बङ्गीयाः आङ्गलभाषा ज्ञानाय श्रद्धां प्रदर्शितवन्तः। राजा राधाकान्त देवमहोदयस्य सहयोगेन डेविड हेयरमहोदयः पूर्वम ...

पण्डिता रमाबाई

पण्डिता रमाबाई स्त्रीशिक्षाक्षेत्रे आगण्या पण्डिता रमाबाई 1858 तमे खिष्टा्दे जन्म अलभत। तस्याः पिता अनन्तशास्त्री डोंगरे माता च लक्ष्मीबाई आस्ताम्। तस्मिन् काले स्त्रीशिक्षयाः स्थितिः चिन्तनीया आसीत्। स्त्रीणां कृते संस्कृतशिक्षण प्रापः प्रचलित नासीत्। किन्तु डोंगरे रूदिबद्धां धारणा पाहत्यन्य सवपली संस्कृतमध्यापयत्। एतदर्थ सः समाजस्य प्रतारणाम् अपि असहता अनन्तरं रमा अपि स्थमातः संस्कृतशिक्षा प्राप्तवती। कालक्रमेण रमायाः पिता विपनः सज्जातः। तस्याः पितरी ज्येष्ठा भगिनी व बु्िक्षपीडिताः दिवल्गताः। तदनन्तरं रमा स्व ज्येष्ठमाना सह पदु्यां समग्न भारतम् अधमत्। भ्रमणक्रम सा कोलकाता प्राप्ता। संस्क ...

सरदार वल्लभभाई पटेल अन्ताराष्ट्रियविमानपत्तनम्

सर्दार वल्लभभाइपटेलअन्ताराष्ट्रिय-विमानपत्तनम्, भारतस्य गुजरातराज्यस्य आमेदावाद-गाम्धीमगरे च विमानपरिषेवा कुर्वन् आसन्, अन्तराष्ट्रियविमानपत्तनमरूपेन। एतद् विमानपत्तनं केन्दियआहमेदावादतः ९ कि.मि उत्तरदिशां हानसोले वर्तते। भारतदेशस्य प्रथमउपप्रधानमन्त्रीसर्दारवल्लभभाइपटेलमहोदयस्य नाम्नैव अभिधीयते। २०१६-१७ आर्थिकसम्वत्सरे,एतेन विमानवन्दरेन ७.४ मिलियन यात्रीनां १८० विमानेन परिषेवा प्रदत्तम्। येन आधारेन यात्रीपरिवहनाय एतद् भारतस्य अष्टमव्यास्ततमविमानपत्तनं आख्यां प्राप्तम्। एतद् विहाय,एतद् विमानपत्तनम्, गोेएयार जेट एयारओयेज च इत्यनयो प्रतिविम्वनगरं भूत्त्वा कार्यं करोति। २०१५ सम्वत्सरे,भारतसर् ...

                                     

ⓘ कोलकाता

कोलकाता / k oʊ l ˈ k ɑː t ɑː / भारतस्य पूर्वाञ्चलीयस्य पश्चिमवङ्गराज्यस्य राजधानी, प्रधानवानिज्यकेन्द्रं तथा वृहत्तमनगरम् । हुगलीनद्याः पूर्वतीरे अवस्थिते नगरेऽस्मिन् पञ्चाशताधिकलक्षजनाः निवसन्ति । परन्तु कोलकातानगरसंलग्नानां प्रदेशानाम् अंशविषेशेन निर्मितस्य वृहत्तरकोलकातानगरस्य जनसंख्या प्रायः १ कोटि ४० लक्षपरिमितम् । जनसंख्याविचारे नगरमिदं भारतस्य तृतीयवृहन्नगरं तथा द्वितीयमहानगरम् । समग्रविश्वे कोलकातामहानगरं अष्टमस्थानम् आवहति ।

१७७२ तमे संवत्सरे वङ्गस्य राजधानी प्रथमवारं मुर्शिदाबादतः कोलकातां प्रति स्थानान्तरिता आसीत् । न केवलं वङ्गस्य अपि तु १९११ वर्षपर्यन्तं समग्रभारतस्य राजधानी आसीत् । १९२३ तमे वर्षे क्यालकाटा म्युनिसिपल् एक्ट् माध्यमेन कोलकातनगरस्य स्वायत्वशासनकर्ती एका पौरसंस्था स्थापिताऽसीत् । १९४७ वर्षे भारतविभाजनान्तरं कोलकाता नवनिर्मितस्य पश्चिमवङ्गराज्यस्य राजधानी घोषिता जाता आसीत् । तस्मिन् समये कोलकाता आधुनिकभारतस्य शिक्षा-विज्ञान-शिल्प-संस्कृति-राजनीतेः पीठस्थानमासीत् । १९५४ तमवर्षानन्तरं राजनैतिकास्थिरतया तथा अर्थनैतिकावक्षयेन प्राचीनगौरवस्थानं खर्वितम् आसीत् ।

वैप्लविकान्दोलननिमित्तम् एवञ्च सुदीर्घसांस्कृतिक-ऐतिह्यनिमित्तम् अस्य कोलकातानगरस्य प्रसिद्धिः । भारतस्य स्वाधीनतान्दोलने तथा परवर्तीकाले वामपन्थीनः गणान्दोलने नगरमिदं प्रमुखभूमिकाम् अवहत् । अपरपक्षे आधुनिकभारतस्य प्रधानसांस्कृतिककेन्द्रेषु अन्यतमा कोलकाता जाता । एतस्मात् कोलकाता भारतस्य सांस्कृतिकराजधानी इत्याख्यया अभिहिता । अपरेपक्षे कोलकातायाः आनन्दनगरीCity of Joy इत्यपि सुप्रसिद्धनाम विद्यते । राजा राममोहन राय, रवीन्द्रनाथ ठाकुर्, स्वामी विवेकानन्दः, सुभाष चन्द्र बसु, मादार् तेरेसा, सत्यजीत् राय, सी वी रमन्, अमर्त्य सेन् प्रमुखाणां विश्ववरेण्यव्यक्तीनां कर्मभूमिः कोलकाता महानगरी । समृद्धसांस्कृतिक-ऐतिह्यनिमित्तं एषा नगरी आ विश्वे उन्नतस्थानम् आप्नोति ।

                                     

1. नामौचित्यम्

वर्तमानकोलकाता नगरी भारते ब्रिटिशानां आगमनात् प्राक् सुतानुटि, गोविन्दपुर तथा कलकाता इति त्रिधा विभक्ता आसीत् । बाङ्गलाशब्दः कलकाता तथा आङ्ग्लशब्दः क्यालकाटा नामपदयोः उत्सः कलिकाता इति शब्दः । "कलिकाता" इति नामपदस्य व्युत्पत्तिः व्युत्पत्तिप्रसङ्गे विद्वत्सु नास्ति मतैकम् । प्रसिद्धमतमस्ति यत् कालीक्षेत्रम् इति शब्दात् कलिकाता पदम् आगतम् । कालीक्षेत्रमित्येन पदेन देव्याः काल्याः राज्यमिति अर्थः द्योत्यते । मतान्तरं पोषयन्ति केचनाः यत् किलकिला इति बाङ्गलाशब्दात् कोलकाताशब्दः आगतः । अपरेकं मतानुसारं खाल नलः काट्टा खननम् इति पदयोः संयोगात् इदानीन्तन-नामपदमागतम् ।

२००१ तमे वर्षे नगरस्य आधिकारिक-आङ्ग्लनाम क्यालकाटा"-तः "Calcutta" परिवर्त्य कोलकाता" "Kolkata" अभवत् । केचनाः मन्वन्ति यत् अस्य नगरस्य ब्रिटिशोत्तराधिकारसूत्रं विलोपं नामपरिवर्तनकरणेन जातम् । वैदेशीयगणमाध्यमाः इदं नामकरणं नाङ्गीकारं कृतवन्तः । परन्तु बि बि सी इति गणमाध्यमेन बोम्बाई स्थले मुम्बई तथा क्यालकाटा स्थले कोलकाता इति नामद्वयम् अङ्गीकृतम् ।

                                     

2.1. इतिहासः प्राक्-ब्रिटिशकालः

कोलकतानगरस्य समीपे चन्द्रकेतुगढ नामकस्थाने प्रत्नतात्त्विकखननात् प्रमाणितं यत् अयं प्रदेशः द्विसहस्रवर्षं पूर्वमपि वस्तिपूर्णमासीत् । मध्ययुगीय-नैकेषु ग्रन्थेषुबाङ्गला हुगलीनद्याः तीरवर्तीग्रामस्य कोलकातायाः उल्लेखमस्ति । एतेषु विप्रदासस्य मनसामङ्गल काव्यम्१४९५ क्रै.स, मुकुन्दराम-चक्रवर्तिना रचितं चण्डीमङ्गलकाव्यम् १५९४-१६०६, सैयद् आलाओलस्य पद्मावती १६४५-५२, कृष्णराम महोदयस्य कालिकामङ्गलकाव्यम् १६७६-७७ सनातन घोषाल महोदयस्य भाषा-भागवत् १६७९-८० इति अन्यतमाः ग्रन्थाः भवन्ति ।

१५८२ तमे वर्षे राज्ञः टोडरमल स्य निर्देशानुसारं समग्रवङ्गप्रदेशस्यअविभक्तवङ्गः भूमिमापनकार्यम् अभूत् । ओयालिश्-ए-जमा तुमार् इति नाम्ना मापनकार्यस्य एका आवली प्रकाशिता आसीत् । आबुल् फज़ल् महोदयस्य आइन्-ए-आकबरी १५९० क्रै स इति ग्रन्थे उद्धृता इयं आवली । अस्याम् आवल्यां कलिकाता इति ग्रामस्य उल्लेखः अस्ति । १६९० तमे वर्षे ब्रिटिश् ईष्ट् इण्डिया संस्थायाः वाणिज्यकाः प्रथमवारं वाणिज्यविस्ताराय ’कलिकाता’नगरीम् आगतवन्तः. इतःपरमेव कलिकातायाः लिखितेतिहासस्य प्रारम्भः आसीत्. साम्राज्यवादी ऐतिहासिकगणस्तु ’जब् चार्णक्’ इति ब्रिटिशप्रशासकं कोलकातानगर्य्याः प्रतिष्ठातारूपेण स्वीकरोति स्म. यद्यपि आधुनिकैः गवेषकैः मतमिदं खण्डितम् अस्ति. २००३ तमे वर्षे कोलकाता-उच्चन्यायालयेन जनस्वार्थपरिप्रेक्षिते सूचितं यत् कामपि व्याक्तिं कोलकातायाः प्रतिष्ठाता इत्यभिधया अभिहितं कर्तुं न शक्यते.

                                     

3. भौगोलिकावस्थितिः

कोलकाता नगरी पूर्वदिशि २२°३३′ उत्तरगोलार्धे तथा ८८°२०′ पूर्वद्राघिमांशे विद्यते. इयं नगरी गाङ्गेय-त्रिकोणाकारे द्वीप्रदेशे अवस्थिता अस्ति. समुद्रपृष्ठतः कोलकातायाः औन्नत्यं प्रायः १.५५ फुट् – ९३० फुट् मिटर् पर्यन्तम् भवति. उत्तर-दक्षिणदिशि अस्य नगरस्य विस्तारः हुगलीनद्याः तटीयप्रदेशानुभूमिकः आसीत्. वस्तुतः स्थलमिदं जलपूर्णमासीत्. नगरस्य जनसंख्यायाः वृद्ध्यानुगुणं वसतिनिमित्तं अवतलभूमिः जनैः पूरिमासीत्. अवशिष्टा पूर्वकोलकाता-जलभूमिः नाम्ना परिचिता । रामसार् कन्भेन्सन् अनुसारं इयं जलभूमिः अन्ताराष्ट्रिय-गुरुत्वसम्पन्ना ।

सिन्धु-गाङ्गेय समभूमेः सदृशः अयं प्रदेशोऽपि पलिजयाalluvial मृत्तिकया निर्मिता । अस्मिन् प्रदेशे कोवाटारनारि युगस्य मृत्तिकास्तरः दृश्यते । मृत्तिकास्तरे कर्दमास्तरद्वयम् अस्ति । अधस्तनस्य कर्दमास्तरस्य गहनता २५० मीटर्-तः ८२० फूट् ६५० मीटर् २,१३३ फूट् पर्यन्तम् । तथा उपरितनस्य स्तरस्य गहनता १० मीटर्-तः १३१ फूट् ४० मीटर् १३१ फूट्-पर्यन्तम् । ब्युरो इण्डियन् स्ट्यान्डार्स् संस्थायाः अभिलेखनुसारं कोलकाता तृतीयस्तरीया भू-कम्पनक्षेत्रम् ।



                                     

4. बाह्यसम्पर्कतन्तुः

  • Kolkata Beckons
  • The Statesman
  • Kolkata Activities
  • Bengalweb.com
  • The Telegraph
  • Calcuttaweb.com
  • Banglalive.com
  • Kolkata Municipal Corporation
  • kolkatabazar.info
  • Westbengal.com
                                     
  • क लक त - उच चन य य लय वङ ग: কলক ত উচ চ আদ লত, आङ ग ल: Calcutta High Court भ रतस य प र च नतम उच चन य य लय तम सम बत सर न र म त उच चन य य लय
  • भ रत य - प रबन धनस स थ क लक त स क ष प आइ आइ एम क लक त भ रतद शस य बङ गप रद शस य कल क त य स थ त एक व य वस य कव द य लय इय स स थ भ रतद शस य प रप रथम
  • भ रतस य प र वभ ग व द यम न क ञ चन र ज यम अस त अस य र जध न - कल क त क लक त अत रत य जनसङ ख य - अस त बह जनसङ ख य य क त ष र ज य ष
  • Tiger of Bengal ज न - म श क षव द क लक त उच चन य य लयस य व च रपत तथ क लक त व श वव द य लयस य उपक लपत च आस त स तमवर षस य
  • चत र थखण ड उद ब धन क र य लय, क लक त प श र श र र मक ष णकथ म त, अखण ड, श र म - कथ त, उद ब धन क र य लय, क लक त - प ह न द स म बल स
  • अन तर भवत तमस य वर षस य मई - म स य द व त य द न ङ क क लक त - मह नगर श र सत यज त जन म अभवत श र सत यज त प त न म स क म र म त श च
  • उत त र ण म घन द यद क लक त - मह नगरम अगच छत तद प तय पत रव यवह र अनर गलतय भवत स म ढ क - मह व द य लय त म घन द क लक त - मह नगरस य प र स ड स - मह व द य लयम
  • द न ङ क बङ ग ब द - प षम स अभवत तस य जन मस थ न उत तर क लक त आश प र ण य प त हर न द रन थ ग प तस य व त त र स त च त र ङ कणम तस म न
  • श र मत य गम य द व आस त आश त ष म ख प ध य य श क षव द क लक त उच चन य य लयस य व च रपत तथ क लक त व श वव द य लयस य उपक लपत च आस त ल खक उप प रस द
  • पञ ज ब - र ज यस य अन य र लस थ नक सह सम बद धम अस त द हल - नगर य, म म बई - नगर य, क लक त - नगर य, जम म - नगर य इत य द भ य भ रतस य प रम खनगर भ य अप न यम तर प ण र लय न न
  • प र स ड न स व श वव द य लय क लक त अय व श वव द य लय प र व ह न द कल श ल तथ प रस ड न स कल श ल क लक त इत न म न पर च तम आस त अयम एक स र वजन न