ⓘ मुक्त ज्ञानकोश. क्या आप जानते हैं? पृष्ठ 91

कर्मयोगः

कर्मयोग नाम्ना अयं च अध्यायः अभिधीयते । अस्मिन्नध्याये प्राधान्येन कर्मणः विषये चर्चितं वर्तते । भारतीयविचारानुसारेणा आत्मोन्नतिं साधयितुं चत्वारो मार्गाः उपदिष्टाः सन्ति- ज्ञानमार्गः, भक्तिमार्गः, कर्ममार्गः योगमार्गश्च । स्वनामधन्यैः श्रीरमणमहर ...

महीधरः

महीधर स्य आचार्य इति उपाधित्वात् आचार्यमहीधरः इति प्रसिद्धः। एषः वेदस्योपरि भाष्यम् अरचयत्। काशीवासी महीधरोऽयं वैष्णवाचार्यः आसीत्। तन्त्रशास्त्रेऽपि एतस्य गतिः आसीत्।

ऐतरेयब्राह्मणम्

अस्य रचयिता ऋषिः महिदास ऐतरेय एव मन्यते । अस्य नाम्नः व्युत्पत्त्या अाधारोपरि सायणाचार्येण काचित् कथा कल्पिता । कथेयं सायणभाष्यस्यारम्भे एवास्ति । अनया कथयानुसारेण अस्य महिदासस्य माता शूद्रकुलोत्पन्नाऽऽसीत् । तस्याः नाम" इतरा आसीत् । किञ्चास्यां ...

गोपथब्राह्मणम्

गोपथब्राह्मणम् अथर्ववेदस्य एकमात्रं ब्राह्मणमस्ति। गोरथऋषिः अस्य रचयिता वर्तते। ब्राह्मणसाहित्ये ग्रन्थोऽयमुत्तरकालिकी रचना मन्यते । अस्मिन् ब्राह्मणेऽथर्ववेदस्य महिमा एव स्वभावतः गीयते । अथर्ववेद एव सर्वेष्वपि ब्राह्मणेषु सर्वश्रेष्ठः अग्रगण्यश् ...

ताण्ड्यपञ्चविंशब्राह्मणम्

ताण्डयब्राह्मणम् उत ताण्ड्यपञ्चविंशब्राह्मणं सामवेदस्य प्रधानब्राह्मणमिदमस्ति। ताण्डिशाखातः सम्बद्धमिदं ब्राह्मणमस्ति। ब्राह्मणमिदं पञ्चविंशतिः अध्यायेषु विभक्तमस्ति, तेन पञ्चविंशनाम्ना तथा विशालकायत्वेन महाब्राह्मणनाम्ना ख्यातमस्ति। यागानुष्ठाने ...

तैत्तिरीयब्राह्मणम्

तैत्तिरीयब्राह्मणं कृष्णयजुर्वेदीयशाखाया एकमात्रमुपलब्धं ब्राह्मणमस्ति । काठकब्राह्मणस्य केवलं नाम एव श्रूयते । अद्यावधिस्तस्य उपलब्धिः नास्ति । तैत्तिरीयब्राह्मणस्य पाठः स्वरयुक्तो लभते, शतपथब्राह्मणमिवेति । फलतः इदमपि नितान्तं प्राचीनं मन्यते। ...

शतपथब्राह्मणम्

यजुर्वेदस्य उभयोः काण्व-माध्यन्दिन-शाखयोः शतपथब्राह्मणमुपलब्धमस्ति। विषये सत्याप्येकतावर्णनक्रमे तथाऽध्यायस्य संख्यायाम् अत्रान्तरमस्ति। माध्यन्दिनशतपथब्राह्मणे काण्डानां सङ्ख्या १४ कथिता। अत्र शतमध्यायाः विद्यन्ते। प्रपाठकानां संख्या ६८, ब्राह्म ...

शाङ्ख्यायनब्राह्मणम्

शाङ्खायने किञ्च कौषीतकिब्राह्मणे केवलं त्रिंशदध्यायाः सन्ति । अध्यायः खण्डेषु विभक्तोऽस्ति । सम्पूर्णखण्डानां सङ्ख्या २२६ अस्ति । खण्डाभ्यन्तरे दीर्घगद्यमस्ति । अस्मिन् ब्राह्मणे कौषीतकिनाम्नः आचार्यस्य उल्लेखः पैग्यनाम्नः आचार्यस्य विरोधे प्रदर् ...

सामविधानब्राह्मणम्

सामविधानब्राह्मणम् इदं सामवेदस्याऽस्ति। एतस्मिन् ब्राह्मणे सांरारिवस्तूनां प्राप्त्यै अपि विधानि दत्तानि इति महत्त्वमस्य। अत्र शत्रूणां नाशनाय, ऐश्वर्यप्राप्त्यै च अपि विधानानि सन्ति।

धर्मसूत्रम्

धर्मसूत्रे षु धार्मिकनियमाः, प्रजानां राज्ञाश्च कर्त्तव्यचर्याः, चत्वारो वर्णाः, चत्वारः आश्रमाः, तेषां धर्माः पूर्णतया निरूपिताः । एतानि धर्मसूत्राण्येव स्मृतीनां जन्मनेऽकल्पन्त । धर्मसूत्रे चतुण्णां वर्णानाम् आश्रमाणाञ्च किञ्च राज्ञामपि कर्त्तव ...

शुल्वसूत्रम्

शुल्वसूत्रं वेदाङ्गान्तर्गतकल्पसूत्रस्यान्यतम् अङ्गमस्ति। शुल्वसूत्र भारतवर्षे रेखागणितस्य पुरातनेतिहासस्य ज्ञानाय नितान्तमावश्यकमस्ति। वैदिककर्मकाण्डमेव शुल्वसूत्रस्य मुख्यविषयोऽस्ति। शुल्वशब्दस्यार्थों भवति ‘रज्जुः । अतः ‘रज्वा मापितवेद्या रचना ...

अलङ्कारशास्त्रस्य इतिहासः

अलङ्कारशास्त्रस्य इतिहासः गुरुतमः वर्तते न कस्या अपि भाषायाः अलङ्कारसाहित्यमद्यापि तज्जेतुं पारयति । कस्याः अपि भाषायाः आलङ्कारिकग्रन्थाः विचारक्षमतायाम् उत शब्दावलीगणनायां विशालतराः न स्युः। अस्यां भाषायां विरचिताः आलङ्कारिकग्रन्थाः स्वसारशालितय ...

अलङ्कारशास्त्रस्य सम्प्रदायाः

अलङ्कारशास्त्रस्य सम्प्रदायाः विभिन्नानाम् आचार्याणां मतेषु आधारिताः सन्ति। अलङ्कारशास्त्रग्रन्थानाम् अनुशीलनेन अयम् अवगतो भवति यत्, यत्र अनेके सम्प्रदायाः आसन् । काव्यस्यात्मा कः? इत्यस्मिन् विषये एवालङ्कारिकाणां समक्षे प्रधानतया विवेचनीयं कर्त् ...

अलङ्काराणां वर्गीकरणम्

अलङ्काराणां वर्गीकरणम् अतीव महत्त्वपूर्णः विषयः वर्तते। अलङ्क्रियतेऽनेनेति करणव्युत्पत्तिनिष्पन्नो यमकोपमादिबोधको नायमलङ्कारशब्दः किन्तु, ‘अलङ्कृतिरलङ्कारः इति भावव्युत्पन्नो दोषापगमगुणाऽलङ्कारसंचलनकृतसौन्दर्यपरः, तत्प्रतिपादकात्वादेवाऽयमलङ्कारः ...

रघुवंशम्

रघुवंशं महाकविकालिदासेन विरचितं किञ्चन महाकाव्यमस्ति। तत् एकोनविंशति-सर्गात्मकं लालित्यपूर्णं महाकाव्यम्। रघुवंशस्य कथावस्तु सूर्यवंशस्य राज्ञां वर्णनाधारितम् अस्ति। दशमसर्गादारभ्य पञ्चदशसर्गपर्यन्तं रामस्य कथा वर्णिता अस्ति। तदुत्तरं रामवंश्याना ...

बन्नेरुघट्ट-राष्ट्रिय उद्यानम्

बन्नेरुघट्ट-राष्ट्रिय उद्यानवनं भारतदेशस्य कर्नाटकराज्ये बेंगलूरुमहानगरस्य दक्षिणभागे २२ कि.मि.दूरे अस्ति । बेंगलूरुतः प्रायः सार्धएकहोराप्रयाणकालः अपेक्षितः भवति । पशुविशेषाणां रक्षणार्थं अत्यन्तश्रेष्ठपर्वतप्रदेशविशेषः। २५,००० परिमिते प्रदेशे प ...

अमरनाथः

अमरनाथः हिन्दूनां पवित्रतमं तीर्थधाम अस्ति । भारतस्य जम्मूकाश्मीरराज्यस्य राजधान्याः श्रीनगरात् १४१ कि.मी. दूरे स्थितास्ति अमरनाथस्य गुहा । भगवतः शिवस्य हिमलिङ्गस्य प्राकृतिकरचना भवति गुहायाम् । अतः तस्य गुहायाः नाम अमरनाथस्य गुहा इति । बरफानि बा ...

कटासराजशिवमन्दिरम्

कटासराजशिवमन्दिरं पाकिस्थानस्य पञ्जाब-राज्यस्य उत्तरीयभागे स्थितायां नमक-कोह-पर्वत-शृंखलायां स्थितं प्राचीनं तीर्थस्थानं वर्तते। शिवमन्दिरस्य समीपे अन्यानि बहूनि मन्दिराणि सन्ति।तेषां मन्दिराणां निर्माणं दशम्यां शताब्द्यां जातम् आसीत्। इतिहासकारा ...

बलोचजनाः

बलोच, बलौच उत बलूचजनाः दक्षिणपश्चिमीयस्य पाकिस्थानस्य बलोचिस्थान-प्रान्तस्य, ईरान-देशस्य सिस्थान व बलूचेस्थान-प्रान्ते निवस्यमाना जनजातौ अन्तर्भवन्ति। एते बलोचभाषां वदन्ति, या ईरानी-भाषा-परिवारस्य अस्ति, तत्र अति-प्राचीनायाः अवस्ताई-भाषायाः प्रभा ...

काव्यसमीक्षणम्

काव्यसमीक्षणं सामान्यतः काव्यवस्तुनश्चतस्र आश्रयभूमयः पुराणानि, इतिहासः, जनश्रुतिः, कविकल्पना च । यानि खलु पौराणिक कथामाश्रित्य प्रणीतानि तानि पौराणिककाव्यानि, यानि च ऐतिहासिकाधारेण प्रणीतानि तानि ऐतिहासिकानि, यानि च जनश्रुत्याधारेण विरचितानि तान ...

हास्यरसः

हास्यस्य हासः स्थायिभावो भवति । अतिविकृतानां नटादीनामाकाराऽऽलापचेष्टितादीनां दर्शनादिभिर्जायमानो मनोविकासो हासः । वागङ्गादिविकारदर्शनजन्माविकासाख्यो हासः इति रसगङ्गाधरे वर्णितम्। हसे धातुना उत्पन्नं हासनम् इति पदम् । न्यत् प्रत्ययस्य योगात् "हास् ...

कन्दुकस्तुतिः

कन्दुकः - गेन्दुकः इति जनप्रियः सर्वसामन्यश्च क्रीडनकः | तत्त्ववादप्रवर्तक इति प्रसिद्धिं गतेन मध्वाचार्येण बाल्यकाले पूर्वाश्रमे विरचितं सुमनोहरस्तोत्रमिदं तस्य विशिष्टकाव्यकौशलमपि प्रकाशयति |

नरसिंहनखस्तुतिः

तत्त्ववादप्रवर्तक इति प्रसिद्धिं गतेन मध्वाचार्येण विरचितमिति ख्यातमिदं नरसिंहदेवपरं श्लोकद्वयात्मकं स्तोत्रं विशिष्टकाव्यकौशलमपि प्रकाशयति |

अष्टाध्यायी

अष्टभिः अध्यायैः समन्विता, सूत्रात्मिका च महर्षिणा पाणिनिना विरचिता अष्‍टाध्‍यायी,इति जगत्प्रसिद्धः संस्‍कृतव्‍याकरणग्रन्थः अस्ति । अधुनापि भारते विदेशेषु च भाषाविज्ञानिनां प्रेरणास्‍थानं वर्तते अयं ग्रन्थः । एवं श्रूयते यत् ताण्डवनृत्यानन्तरं शि ...

काशिकायाः व्याख्याकाराः

काशिकायाः व्याख्याकाराः अनेके सन्ति। काशिकावृत्युपरि जिनेन्द्रबुद्धि-इन्दुमित्र महान्यासकार - विद्यासागर-हरदत्त रामदेव-वृत्तिरत्नकारप्रभृतिमिर्याख्याग्रन्थाःप्रणीताः सन्तीति सम्बद्धग्रन्थेभ्यो। जिनेन्द्रबुद्धिः काशिकायाः समुपलब्धेषु ज्ञातेषु वा व ...

सिद्धान्तकौमुद्याः टीकाकाराः

सिद्धान्तकौमुद्याः टीकाकाराः अनेके सन्ति। सिद्धान्तकौमुद्यां दुसवण्येव संन्निवेशितानीत्यस्या, वैशिष्टयम् । शब्दान्तरेण कथने सम्पूर्णस्य पाणिनीयव्याकरणस्य प्रक्रियाविधौ संन्निवेशनमेव सिद्धान्तकौमुद्याः प्रयोजनम् । अस्यां हि क्रमैसन्निबेशविधिश्चाभि ...

अष्टपदी

गीतगोविन्दं प्रसिद्धं संस्कृतगीतिकाव्यम् । संस्कृतसाहित्यपरम्परायां गीतिकाव्यपरम्परा अस्ति अन्यतमा । गीतिकाव्यस्य प्रवर्तकः गीतगोविन्दकारः जयदेवः । गीतगोविन्दं द्वादशसर्गात्मकं खण्डकाव्यम् । अत्र चरितं न वर्ण्यते इत्यतः इदं सर्वथा काव्यकोटौ न आया ...

समाजशास्त्रम्

समाजशास्त्रं मानवसमाजस्य अध्ययनम् । एतत् सामाजिकविज्ञानस्य काचित् शाखा । एतस्मिन् मानवीयसामाजिकीं संरचनां, सामाजिकीं गतिविधिं च परिष्कृतां कर्तुं प्रयासाः भवन्ति । तासां विकासाय अनुभवजन्यविवेचनस्य महत्त्वपूर्णसिद्धान्तस्य विवेचनात्मक विश्लेषणे वि ...

अटकयुद्धम् (१७५८)

अटकयुद्धम् 28 अप्रैल्मासे 1758 तमे वर्षे मराठासेनायाः दुरानिसेनायाश्च मध्ये बभूव। अस्मिन् युद्धे रघुनाथरावेन मराठासेना नीता अपि च दुरानिसेना अटकनगरे पराजिता। इदम् विजयम् मराठाराष्ट्राय अतिविशिष्टम् आसीत्। नार्सोजिपण्डितम् 4000 सैनिकैः सह दुर्गरक् ...

ऐतरेयारण्यकम्

अस्मिन् पञ्च आरण्यकानि सन्ति । एतान्यारण्यकानि पृथक्-पृथक ग्रन्थरूपेण मन्यन्ते । प्रथमारण्यके महाव्रतस्य वर्णनमस्ति । महाव्रतम् इदमेतरेयब्राह्मणस्य प्रपाठकत्रयस्य गवामयनस्य एवेकोंऽशोऽस्ति । द्वितीयप्रपाठकस्य प्रथमत्रिष्वध्यायेषु उक्थ-निष्कैवल्यशस ...

अलङ्कारसम्प्रदायः

अलङ्कारसम्प्रदायो भामहेन प्रवर्त्तितोऽपि तद्ग्रन्थव्याख्यातृभिः रूद्रटोद्भटादिभिरेव स्थिरता प्रापितः । काव्येऽलङ्कारस्य प्राधान्यमपि येन केनापि रूपेण दण्डिनोऽपि स्वीकृतमासीदेव । एतत्सम्प्रदायानुसारिणां मते अलङ्कारा एव काव्यजीवातवः । अलङ्कारहीनं क ...

रससम्प्रदायः

रससम्प्रदायः अलङ्कारशास्त्रस्य कश्चन सम्प्रदायः। वैदिकसाहित्ये रसशब्दस्योल्लेखः कृतो वर्तते सोमरसस्यार्थे – दधानः कलशे रसम् आनन्दार्थेऽपि - ‘रसो वै सः रसं ह्येवायं लब्धानन्दी भवति । यद्यपि वैदिकसाहित्ये रसादिशब्दानामुल्लेखोऽवश्यं वर्तते, किन्तु आ ...

श्रीशिवमहिम्नस्तोत्रम्

श्रीशिवमहिम्नस्तोत्रमिदं भगवान् शिवस्य मतिव प्रियं स्तोत्रम् । अस्य रचनाकारः गन्धर्वराज पुष्पदन्तः । स्तोत्रकाव्ये अस्य स्तोत्रस्य महत्वपूर्ण स्नानं विद्यते । स्तोत्र स्तोत्रे ४३ श्लोक संख्याः वर्तते । शिखरिणी छन्द । पुष्पदन्त उवाच - महिम्नः पारं ...

अष्टाध्याय्याः प्रक्रियाग्रन्थाः

उभावेव महाप्रज्ञौ युधिष्ठिरमीमांसकबलदेवाचायौं तथ्यमिदमेकस्वरेण स्वीकुरुतो यत्प्रक्रियानुसारिकातन्त्रादिलघुव्याकरणानामुदय एव । पाणिनीये समग्रे व्याकरणेऽपि प्रक्रियाक्रमस्याभ्युदयाय प्रेरकोऽभूत् । वस्तुतस्तु पाणिनीया अष्टाध्यायी व्याकरणस्य. शास्त्र ...

अमृतसरमण्डलम्

अमृतसरमण्डलं भारतदेशस्य उत्तरभागे स्थितस्य पञ्जाबराज्यस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अमृतसर-महानगरम् । अमृतसरमण्डलं सुवर्णमन्दिर-स्वातन्त्र्यसङग्राम-गुरुद्वारादिभ्यः प्रख्यातमस्ति । अमृतसरमण्डलं जलियावाला-बाग-हत्याकाण्डा ...

बोडोभाषा

बोडो भाषा उत मैक भाषा सिनोतिब्बेतियभाषा इत्यपि उच्यते| इयं च भाषा मुख्यरूपेण उत्तरपूर्वभारते नेपाले तथा च बंगालप्रदेशस्य बोडोजनानां चीन-तिब्बतीभाषा वर्तते| यत् बोडोलैंडस्वायत्तक्षेत्रस्य आधिकारिकी भाषात्वेन परिगण्यते| इयं भाषा असमप्रदेशस्य प्रादे ...

विश्वकोशः

विश्वकोषसदृशाः ग्रन्थाः प्रायेण २००० वर्षेभ्यः प्राक् अपि आसन्। क्रि.पू ११६ तमे वर्षे रोम्-देशस्य मार्कस् टेरेन्सि अस्-वारोMarcus Terentius Varro इत्येषः नैन् बुक्स् आफ डिसिप्लीन्स्Nine Books of Disciplines इति विश्वकोषसदृशं ग्रन्थम् अरचयत्। एषः ...

तापी-गैस-परियोजना

तापी-गैस-परियोजना अन्तर्राष्ट्रीया परियोजना वर्तते। तापी-शब्दः तुर्कमेनिस्थानस्य,अफगानिस्थानस्य,पाकिस्थानस्य, इंडिया च आदि अक्षराणां समाहारः अस्ति। एषः तापी- शब्दः उक्तान् सर्वान् चतुरः देशान् सहसा व्यक्तं करोति। त = तुर्कमेनिस्थानम्,अ =अफगानिस्थ ...

रघुराम राजन्

रघुराम गोविन्द राजन् भारतीय अर्थशास्त्रज्ञयः अस्ति। सः अन्तर्राष्ट्रीय वित्तकोषस्य मुख्य अर्थशास्त्रज्ञयः एवम् संशोधन विभागस्य प्रधानः आसीत्। सः २०१३ वर्षे भारतीय रिसर्व बैंकस्य प्रधानः अभवत्। तत् काले सः अधिकोष-सङ्कट समाधानम् अकरोति। सः अङ्कीय व ...

कारगिलयुद्धम्

कारगिलयुद्धं भारतस्य ऐतिहासिकविजयस्य स्मारकत्वेन इतिहासे अङ्कितम् अभवत् । १५,००० मीतपादौन्नते पर्वते एतत् युद्धं जातम् आसीत् । पाकिस्थानदेशेन कारगिल, द्रास, बटालिक इत्यादिभ्यः स्थानेभ्यः भारतस्योपरि आक्रमणं कृतम् आसीत् । भारतगणराज्यस्य जम्मूकाश्म ...

लोकसभानिर्वाचनम् २०१९

निर्वाचनम् सप्तसु घट्टेषु चाल्यते। मतगणना मे २३ दिनाङ्के। बिहार-उत्तरप्रदेश-पश्चिमबङ्गालराज्येषु सप्तस्वपि घट्टेषु निर्वाचनं चाल्यते। निर्वाचने ९० कोटिजनाः मतदानं कर्तुम् अर्हाः आसन्। निर्वाचने आहत्य ६७% प्रजाः मतदानम् अकुर्वन्। एतत् भारतीयनिर्वा ...

महाराज जयचामराजेन्द्र वडियर्

जयचामरज वडियर् महोदय: १९१९ तमे वरषे जुलै मासस्य अश्टादशतमे दिवसे संजात:। एष: युवराज: कण्टीरव नरसिंहराज वडियर् युवराणि केम्पुचेलुवजम्मण्णि तयो: अपत्य:। अस्य विद्याभ्यासं मैसूरु नगरस्य महारजास् कालेज् मध्ये अभावत्। अस्य पितृव्यस्य नाल्वडि श्रिकृष्ण ...

आवरणम् (पुस्तकम्)

आरवरणम् इति २००७ तमे वर्षे प्रकाशितः कश्चन कन्नड-कथाग्रन्थः वर्तते। एस् एल् भैरप्प अस्य ग्रन्थस्य च लेखकः। आवरणमिति पदम् आवृ धातुनिष्पन्नं, यस्य चार्थः अपह्नुतम् आवृत्तं वा। मुघलसम्म्राट् औरङ्गजेब अस्मिन् ग्रन्थे प्रामुख्येन उपख्यातः। आवरण ग्रन्थ ...

प्रतापचन्द्रसारङ्गी

प्रतापचन्द्रसारङ्गी भारतसर्वकारस्य राज्यमन्त्री वर्तते। एषः पशुपालनविभागस्य, लघूद्यमस्य च मन्त्री। ओडिशाराज्यस्य बालाशोर् प्रान्तस्य राजनेता। भारतीयजनतापक्षस्य कार्यकारिसदस्यः। पूर्वं द्विवारम् ओडिस्साविधानसभायाः सदस्यः आसीत्। सः नीलगिरिविधानसभाक ...

चंद्रशेखरेंद्र सरस्वती

जगद्गुरू चन्द्रशेखरेन्द्र सरस्वती महास्वामिन: १८९५-१९९४ । जनै: काञ्ची महामुनि: अथवा प्रीत्या" महापेरियवा” आदरणीय: ऋषिवर्या: इति लोकभाषायां कामकोटिपीठस्य अष्टाषष्ठितम: पीठाधिपति: आसीत् । तेषां उपदेशा: वैदिकधर्मस्य मार्गदर्शनपुस्तकमिति" दैवत्तिन् क ...

अरळ्ळसुरळिग्रामः

एषः ग्रामः कर्णाटकस्य राज्यस्य शिवमोग्गमण्डलस्य तीर्थहळ्ळि इत्युपमण्डले अस्ति । तीर्थहळ्ळीतः २० किलोमीटर् दूरे होसनगरमार्गे अस्ति एषः ग्रामः। अत्र जनसंख्या ४६०। १३० गृहाणि सन्ति ।शिवमोग्गमण्डले अरळसुरली ग्रामस्य समीपे लागदमने नाम कश्चन लधु ग्रामः ...

बालीयात्रा

बालीयात्रा इत्येषः उत्सवः अक्षरशः बालिं प्रति दीर्घा यात्रा इव । एतत् एषियाखण्डस्य महत् मुक्तवाणिज्यपर्व । एषः उत्सवः ओडिशाराज्यस्य कटकनगरस्य महानद्या तटस्य गदगदियाघट्टे आचर्यते । ओडिशानाविकाः सांस्कृतिकप्रचारार्थं वाणिज्यविस्तरणाय च, बालि, जावा, ...

सदाशिव ब्रहमेन्द्रा:

सदाशिव ब्रहमेन्द्रा: सन्त, कर्नाटकवागेयकार, अद्वैत आचार्या: च आसन् । क्रि.श अष्टादश शताब्दे तमिळनाडु राज्यस्य भास्करक्षेत्रे निवसति स्म । तेषां केचन कृतय: उपलब्धा, ये कर्नाटकसङ्गीतस्य महान् कृतिषु परिगणित: । जीवनम् सदाशिव: तेलुगु भाषीयाणां ब्राह् ...

बौद्धदर्शनस्य मतानि

बौद्धदर्शनस्य तत्त्वं जिज्ञासवो माध्यमिक-प्रभृतयो बौद्धविद्वांसः शून्यवाद मेव तत्त्वतो व्याहरन्ति, व्यवहरन्ति, समुपस्थापयन्ति चेति शुन्यतत्त्वमेव सोप पत्तिकं सलक्षणकञ्च विविच्यते । यद्यपि माध्यमिकस्यापि प्रक्रियोपदेशः सौत्रान्तिकवदेव चास्ति अङ्गी ...

मयूराक्षि नदी

भारते पश्चिमबङ्गाल् प्रन्ते प्रसिद्धा नदी इयं मयूराक्षिनदी । विस्त्रुतजलप्लवनयुता चरितमस्ति अस्या: । जार्खन्ड्प्रान्तस्य दियोघर्नामकप्रान्तात् १६ योजनदूरे दूरे विद्यमानत्रिकूटाक्षपर्वतम् अस्याः मूलस्थानम् । २५० कि.मी पर्यन्तम् विस्त्रुतेयं नदी । ...