ⓘ मुक्त ज्ञानकोश. क्या आप जानते हैं? पृष्ठ 45

भावप्रकाशः

शारदातनयः भावप्रकाशःBhavaprakash इत्याख्यं ग्रन्थं लिखितावान् । अस्मिन् ग्रन्थे १० अधिकाराः सन्ति । अत्र रसाः, भावः, नायक-नायिकायोः लक्षणानि, शब्दार्थसम्बन्धः इत्यादयः विचाराः सन्ति ।

भुजङ्गविजृम्भितम्। (भुजङ्गविलसितम्।)

भुजङ्गविजृम्भितम्। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 26 वस्वीशाश्वच्छेदोपेतं ममतनयुगनरसलगैर्भुजङ्ग-विजृम्भितम्। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. १०८ ऽऽऽ ऽऽ। ।।। ।।। ।।। ऽ।ऽ ।।।ऽ म त न र स ल ग। यति: अष्टभि: एकादशभि: सप्तभि:। उदाहरणम् - धर्मग्लानिर्वृद्धोऽधर्मो ...

भूतयज्ञः

ऋणचतुष्टयस्य पारं गत्वा पञ्चमो भूतयज्ञः प्रकल्पतिः शास्त्रकारैः । समन्ततः अवस्थिता इयं संपूर्णा जीवसृष्टिः तस्यैव परमात्मनः अंशोद्भूता यस्माद् अस्माकम् उत्पत्तिः । एवं सहोत्पत्तिनिमित्तत्वात् कृमिकीटकपतङ्गदयोऽपि अस्माभिः आत्मीयताभावेन सम्बन्धम् अ ...

मञ्जुभाषिणी

मञ्जुभाषिणी। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13 सजसा जगौ भवति मञ्जुभाषिणी। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.७४ ।।ऽ ।ऽ। ।।ऽ ।ऽ। ऽ स ज स ज ग। यति: पञ्चभि: अष्टभि:च। पादान्ते इत्येके। उदाहरणम् - बलहीनधर्ममुदितामधर्मतामवलोक्य भारत सृजाम्यहं स्वयम्। सुजनावनाय ख ...

मणिकाञ्चनसमन्वयः

मणिकाञ्चनसमन्वया ख्ये प्रस्तुतेऽङ्कद्वयसमन्विते प्रहसने पञ्च दृश्यानि राजन्ते । अत्र कथानुसारं शर्शरीक-दर्दुरकनामानौ द्वौ धूर्तावास्ताम् । एकः शिरसि भाण्डे निधाय मधु विक्रीणाति स्म अपरो गुडम् । एकदा द्वावपि नगरस्यैकस्मिन्नेव भागे गतवन्तौ । तत्रोभ ...

मणिमाला

मणिमाला। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२ त्यौ त्यौ मणिमाला छिन्ना गुहवक्त्रै:। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ५८ ऽऽ। ।ऽऽ ऽऽ। ।ऽऽ त य त य । यति: षड्भि: षड्भि: च। उदाहरणम् - ग्लानिर्यदि धर्मे वृद्धिर्यदधर्मे, तस्मिन्समयेऽहं मामेव सृजामि ॥1 त्रातुं सुजन ...

मत्ताक्रीडा

मत्ताक्रीडा । प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 23 मत्ताक्रीडा मौ त्नौ नौ न्लौ गिति भवति वसुशरदशयतियुता। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.१०५ ऽऽऽ ऽऽ। ।।। ।।। ।।। ।।। ।ऽ म त न ल ग। यति: अष्टभि: पञ्चदशभि:च। उदाहरणम् - धर्मग्लानिर्वृद्धोऽधर्मो जगति भवति तदनु मदवत ...

मध्वाचार्यस्य कृतयः

गीताभाष्यम् तत्त्वविवेकः अणुभाष्यम् सर्वशास्त्रार्थसङ्ग्रहः न्यायविवरणम् गीतातात्पर्यम् गीतातात्पर्यनिर्णयः न्यासपद्धतिः कृष्णामृतमहार्णवः यमकभारतम् सदाचारस्मृतिः नरसिंहनखस्तुतिः प्रमाणलक्षणम् विष्णुतत्त्वविनिर्णयः मायावादखण्डनम् तत्त्वसाङ्ख्यानम ...

मल्लिकामारुतम्

मल्लिकामारुत स्य दशाङ्कस्य प्रकरणस्य रचयिता कर्त्तोद्दण्डः केरलेषु पञ्चदश्यां शताब्द्यां प्रादुरभूत्। जमोरिनमानविक्रमस्य समसामयिको लेखको वैष्णव आसीत्।

माणवकगौरवम्

अत्र आचार्यः धौम्यो विलम्बोत्थितं कात्यायनं छात्रान्तराणि विनिद्रयितुमादिष्टवान् । ते सर्वेऽपि छात्रा गुरुमातुः स्नानार्थं सरोवर-गामिमार्गस्य सौष्ठवकरणे दत्तावधाना बभूवुः । हारीतेन विरुद्धमाचरितम्। एकस्मिन् दिवसे स्नात्वा निवर्तमानो धौम्यो क्षुधा ...

मालती

मालती । प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२ भवति नजावथ मालती जरौ। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६८ ।।। ।ऽ। ।ऽ। ऽ।ऽ न ज र। यति: पञ्चभि:सप्तभि: च। उदाहरणम् - विगलितधर्ममतं यदार्जुन, बलवदधर्ममतं तदा तदा। स्वयमहमेव सृजामि रक्षितुं, सुजनमथामथितुं च दुर्जनम्॥

मेघविस्फूर्जिता

मेघविस्फूर्जिता। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 18 रसर्त्वश्वैर्य्मौ न्सौ ररगुरुयुतौ मेघविस्फूर्जिता स्यात्। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ९८ ।ऽऽऽ ।।। ।।ऽ ऽ।ऽ ऽ।ऽ य म न स र ग। यति: षड्भि: षड्भि:सप्तभि:च। उदाहरणम् - अजन्माहं पार्थ जगति यदि पश्यामि दुर्बल ...

मोहराजपराजयम्

मोहराजपराजयं नाम पञ्चाङ्कं प्रतीकनाटकं यशःपालेन गुर्जरदेशे महाराजस्य अजयदेवस्य शासनकाले ११७४-११७७ ख्रीष्टाब्देषु विरचितम्। महावीरयात्रोत्सवे कुमारविहारेऽस्य प्रथमाभिनयो बभूव । यशःपालस्य पिता राजमन्त्री आसीत् । यशःपाल आत्मानमजयदेवस्य चरणकमलराजहंस ...

मौक्तिकदाम

मौक्तिकदाम। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२ जजाविह मौक्तिकदाम जजौ च। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६० ।ऽ। ।ऽ। ।ऽ। ।ऽ। ज ज। यति: पादान्ते। उदाहरणम् - सशक्तमधर्ममतं विकलं च, यदार्जुन धर्ममतं स्वयमेव। सृजामि तदाहमसाधुवधाय, सतामवनाय युगानुयुगं च॥

यामः

अयं भारतीयकालमानस्य लाघुबिन्दुः अस्ति । अतिलघुकालावधितः एकवर्षपर्यन्तः कालः अत्र निरूपितः । एका नाड़ी यस्य दण्डः इत्यपि वदन्ति । = १५ लघूनि एकः तृसरेणुः = ६ ब्रह्माण्डीयः अणुः । एका वेधा =१०० त्रुटयः। एकः निमेषः = ३ लावाः, अक्षिपटलस्य सहजनिमीलनोन ...

योनिमुद्रा

हस्तयोः मुष्ठिबन्धनं कृत्वा अङ्गुष्टस्य अग्रभागं परस्परं स्पर्षः भवेत् । तथैव अङ्गुष्टौ ऊर्ध्वमुखौ कॄत्वा स्थापनीयौ । तर्जनीं परस्परं स्पर्षयित्वा अधोमुखं कॄत्वा स्थापनीयम् । इतर अङ्गुल्यः मुष्ठिबद्धाः एव स्युहु । इमां मुद्रां कृत्वा उदरस्य पुरतः ...

रतिविजयम्

रतिविजय स्य लेखको रामस्वामी शास्त्री न्यायाधीश आसीत् । कुम्भकोनमवास्तव्येन अनेन १९२८ ख्रीष्टाब्दे नाटकमिदं विरचितम् । कवेः विशेषता नाटकस्य भरत-वाक्येन सुस्पष्टा भवति । यथा - देशोऽयं भारताख्यं प्रथितसुखमयो धर्ममूलं च भूयात्। वैषम्यं रागजन्यं भवतु ...

रसमञ्जरी

भानुदत्तेन रसमञ्जरीRasamanjari इति ग्रन्थः लिखितः । अस्मिन् ग्रन्थे नायिकानां विषये अधिकतया विचाराः निरूपिताः । एतस्य उपरि नागेशभट्टस्य, गोपालस्य व्याख्यानानि उपलभ्यन्ते ।

रसार्णवसुधाकरः

रसर्णवसुधाकरःRasarnavasudharaka इति ग्रन्थः सिङ्गभूपालेन लिखितः । अत्र विलासत्रयं वर्तते । अत्रच काव्यलक्षणं, शब्दशक्तयः, ध्वनिः, गुणाः, दोषाः, ६२ अलङ्काराः, नायक-नायिकायोः लक्षणानि, रूपकाः, अर्थप्रकृतयः, इत्यादयः विचाराः चर्चिताः ।

रूपकालङ्कारः

विषय्यभेदताद्रूप्यरञ्जनं विषयस्य यत् । रूपकं तत्त्रिधाधिक्यन्यूनत्वानुभयोक्तिभिः ॥ अयं हि धूर्जटिः साक्षाद्येन दग्धाः पुरः क्षणात् । अयमास्ते विना शम्भुस्तार्तीयीकं विलोचनम् । शम्भुर्विश्वमवत्यद्य स्वीकृत्य समदृष्टिताम् । अस्याः मुखेन्दुना लब्धे ...

रूपावतारः

धर्मकीर्तिना रूपावतारः इति ग्रन्थः लिखितः । पूर्वं तु अष्टाध्यायी क्रमेण सर्वत्र अध्ययनं प्रचलति स्म । तत्र रूपसिद्धिः, प्रक्रियाभागे च किञ्चित् कष्टम् अनुभूयते स्म । अतः प्रक्रियानुसारी अध्ययनार्थं धर्मकीर्तिः रूपावतारः इति ग्रन्थं लिखितवान् ।

लकाराः

वाक्ये क्रियाबोधकं पदं क्रियापदम् इति उच्यते । उदा - बालकः पाठं पठति । अत्र पठनक्रियां सूचयति पठति इत्येतद् क्रियापदम् । संस्कृते क्रियापदं मूलरूपेण न भवति । क्रियापदस्य मूलरूपं धातुः इति उच्यते । पठति इत्येतस्य क्रियापदस्य मूलरूपम्/धातुः अस्ति प ...

लक्षणरत्नावली

अप्पय्यदीक्षितेन लक्षणरत्नावलीLakshanaratnavali इति ग्रन्थः रचितः । नाटकविषये विद्यते एषः ग्रन्थः । नान्दी, सूत्रधारः, पूर्वरङ्गम् इत्यदिषु विषयेषु विवरणं दधाति ग्रन्थोऽयम् ।

लङ् लकारः

लङ् लकारः परस्मैपदम् तिङ् प्रत्ययाः । भुतकालस्य क्रियापदनिर्माण लङ् आत्मनेपदम् तिङ् प्रत्ययाः । भूतकालस्य क्रियापदस्य निर्माणार्थम् । व्‍याकरणम्

लट् लकारः

लट् -लकारः दशसु लकारेषु अन्यतमः अस्ति। संस्कृतभाषायां कालविध्यादिक्रियाः निर्मातुं लकारः इति काचित् व्यवस्था अस्ति । तत्र लकाराः दश भवन्ति ते यथा. १.लट् । २.लेट् । ३.लङ् । ४.लुङ् । ५.लिट् । ६.लिङ् । ७.लोट् । ८.लुट् । ९.ऌट् । १०.ऌङ् । एते दश लकारा ...

लावा

एषा भारतीयकालगणनस्य कश्चित् बिन्दुः अस्ति । इयं कालमापनस्य अतिलघुश्रेण्याम् अस्ति । एका लावा = ३ वेधाः । एकं दिनं वा एका रात्रिः = ४ यामः/ प्रहरः । एका त्रुटिः = ३ तृसरेणु, सैकिण्ड् मापने १/१६८७.५ भागः। एका काष्ठा = ६ क्षणानि, = ८ सैकिण्ड्स् । एक ...

लिङ्गमुद्रा

द्वयोः हस्तयोः अग्रभागः करतलम् नुदितो भूत्वा तस्मिन् भागे विद्यमानानां कण्ठ- पित्ताशय- यकृत्- थैरैड्- हृदय- पान्क्रियास्- ग्रन्थीनां नोदनं भवति । तस्मात् तेषां सर्वेषां कार्यम् अपि उत्तमं भवति । अङ्गुष्टयोः परस्परनोदनेन उष्णता अधिका भवति ।

लिट् लकारः

एक वचनम् द्वि वचनम् बहु वचनम् प्रथम पुरु़षः ए आते इरे म़ध्यम पुरुषः से आथे ध्वे उत्तम पुरु़षः ए वहे महे संस्क्रतशब्दचन्द्रिका Vidvan S.Ranganatha Sharma, Sri Surasaraswathi Sabha, Bangalore, India,1994. अनुवादप्रदीपः Sri Surasaraswathi Sabha, Ban ...

लोट् लकारः

संस्कृतभाषायां कालविध्यादिक्रियाः निर्मातुं लकारः इति काचित् व्यवस्था अस्ति । तत्र लकाराः दश भवन्ति ते यथा. १.लट् । २.लेट् । ३.लङ् । ४.लुङ् । ५.लिट् । ६.लिङ् । ७.लोट् । ८.लुट् । ९.ऌट् । १०.ऌङ् । एते दश लकाराः द्विधा विभक्ताः सन्ति । सार्वधातुकाः ...

वंशपत्रपतितम्

वंशपत्रपतितम्। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 17 दिङ्मुनि वंशपत्रपतितं भरनभनलगै:। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.९२ ऽ।। ऽ।ऽ ।।। ऽ।। ।।। ।ऽ भ र न भ न ल ग। यति: दशभि: सप्तभि:च। उदाहरणम् - धर्मविनष्ट्यधर्मभरणं जगति यदि भवेत्सम्भवनं त्वजस्य भविता मम तदवसरे। ...

वंशब्राह्मणम्

वंशब्राह्मणं स्वरूपेणेदं ब्राह्मणं लघ्वाकारकमस्ति । ग्रन्थेऽस्मिन् खण्डत्रयमेवाऽस्ति । १८७३ ख्रीष्टाब्दे बर्नल-महोदयेन ब्राह्मणमिदं प्रकाशितम् । १८९२ ख्रीष्टाब्दे कोलकतानगरीतः उषानाम्नि पत्रिकायां ब्राह्मणमिदं सत्यव्रतसामश्रमीमहोदयेन प्रकाशितम् । ...

वसन्ततिलकाछन्दः

उक्ता वसन्ततिलका तभजा जगौ गः यस्मिन् वृत्ते चतुर्दशाक्षराणि भवन्ति तथा च यत्र प्रत्येकम् अपि पादे यदि क्रमेण एकः तगणः¸ एकः भगणः द्वौ जगणौ गुरुद्वयञ्च भवति तर्हि तदेव वृत्तं वसन्ततिलकावृत्तम् इति कथ्यते।

वाग्भटालङ्कारः

वाग्भटेन वाग्भटालङ्कारःVagbhatalankara इति ग्रन्थः लिखितः । अस्मिन् प्रधानाः अलङ्काराः सर्वेऽपि सन्ति । अस्मिन् ५ परिच्छेदाःसन्ति । अत्र च काव्यलक्षणम्, काव्यसमयः, काव्यभाषा, गुणाः, दोषाः, अलङ्काराः, रीतयः, रसाः, इत्यादयः विचाराः निरूपिताः ।

वाणिनी

वाणिनी। प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 16 नजभजरै: यदा भवति वाणिनी गयुक्तै:। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८८ ।।। ।ऽ। ऽ।। ।ऽ। ऽ।ऽ न ज भ ज र ग। यति: पादान्ते । उदाहरणम् - हतबलधर्ममुत्थितमधर्ममीक्ष्य पार्थ, स्वमिव सृजाम्यहं जननमृत्युवर्जितोऽपि। सुजनसुरक् ...

वामनतीर्थः

एषः मध्वाचार्यस्य शिष्यः ।शीरूरुमठस्य आदिमः । उडुपीक्षेत्रे श्रीकृष्णस्य पूजार्थं मध्वाचार्येण नियुक्तः । मध्वाचार्येण स्वीकृतस्य श्रीदेवी-भूदेवीसहितविठ्ठलस्य आराधकः । शीरूरुमठस्य परम्परा श्रीवेदनिधितीर्थः श्री श्रीराघवतीर्थः श्रीवासुदेवतीर्थः श् ...

वायुमुद्रा

तर्जनीम् अङुष्ठस्य अग्रभागे यदा नयामः तदा वायुतत्वं न्यूनीकृतं भवति । वायुतत्वं न्यूनीकर्तुं अग्निः सहकरॊति। ज्रम्भणेन, उद्गिरणेन, मलविसर्जनारन्र्धेण च वायुविसर्जनं भूत्वा वायुप्रकोपस्य शमनं भवति ।

वासिष्ठम् साम इत्यस्य पदस्य रूपसिद्धिप्रक्रिया

वासिष्ठेन दृष्टं साम = वासिष्ठम् साम । वसिष्ठ अर्थवदधातुरप्रत्यः प्रातिपदिकम् । पा. 1.2 इति सूत्रेण वसिष्ठ शब्दस्य प्रातिपदिकसंज्ञा भवति। प्रातिपदिकसंज्ञा भवति। प्रातिपदिकसंज्ञायाः फलम् – ङ्याप्प्रातिपदिकात् । इत्यधिकारे स्वौजसमौट्.। इति सूत्रेण ...

वासिष्ठम् साम इत्यस्य रूपसिद्धिप्रक्रिया

वासिष्ठम् साम इत्यस्य तद्धितान्तस्य पदस्य पाणिनीयव्याकरणानुसारम् रूपसिद्धिप्रक्रिया वसिष्ठ अर्थवदधातुरप्रत्यः प्रातिपदिकम् । पा. 1.2 इति सूत्रेण वसिष्ठ शब्दस्य प्रातिपदिकसंज्ञा भवति। प्रातिपदिकसंज्ञा भवति। प्रातिपदिकसंज्ञायाः फलम् – ङ्याप्प्रातिप ...

वास्त्रः

वस्त्रेण परिवृतो रथः = वास्त्रो रथः । वस्त्र अर्थवदधातुरप्रत्यः प्रातिपदिकम् । पा. 1.2 इति सूत्रेण वस्त्र शब्दस्य प्रातिपदिकसंज्ञा भवति। प्रातिपदिकसंज्ञा भवति। प्रातिपदिकसंज्ञायाः फलम् – ङ्याप्प्रातिपदिकात् । इत्यधिकारे स्वौजसमौट्.। इति सूत्रेण व ...

वि (उपसर्गः)

१ विशेषे – विराजते, विशिनष्टि । २ अत्यये – विभाति । ३ व्याप्तौ – विभुः, व्याप्नोति । ४ परिवर्ते – विनिमये, - विक्रीणीते, व्यतिलुनीते । ५ विपर्यये – विस्मरति । ६ निवृत्तौ – विरमति । ७ पृथुत्वे – विकसति, विस्तीर्णम् । ८ व्याजे – व्यपदिशति । ९ व्याख ...

विंशतिशतकस्य नाटकानि

गणेशपरिणयस्य रचयिता वाराणसीवास्तव्यो वैद्यनाथो वर्तते । व्यास इत्यस्य वंशोपाधिः । बाल्यावस्थात एव कविकर्मणि नैपुण्याद् "बालकवि"रित्युपाधिनासौ समलङ्कृतः। गणेशसम्भवं नाम काव्यं कविना १९०२ ईसवीये विरचितम् । मिथिलाराजवंशोद्भवेन श्रीजनेश्वरसिंहेन तत् ...

विधिलिङ् लकारः - आज्ञा इत्यादि अर्थः

अनुवादप्रदीपः Sri Surasaraswathi Sabha, Bangalore, India,1997. संस्क्रतशब्दचन्द्रिका Vidvan S.Ranganatha Sharma, Sri Surasaraswathi Sabha, Bangalore, India,1994.

विधिलिङ्लकारः

संस्कतभाषायां कालविध्यादिक्रियाः निर्मातुं लकारः इति काचित् व्यवस्था अस्ति । तत्र लकाराः दश भवन्ति ते यथा. १.लट् । २.लेट् । ३.लङ् । ४.लुङ् । ५.लिट् । ६.लिङ् । ७.लोट् । ८.लुट् । ९.ऌट् । १०.ऌङ् । एते दश लकाराः द्विधा विभक्ताः सन्ति । अर्धधातुकाः / ...

विभक्तिः

विभक्तीनां प्रवृत्तौ कारकं प्राधान्यम् आवहति । कारकसंज्ञां पुरस्कृत्य या विभक्तिः प्रवर्तते सा कारकविभक्तिः इति उच्यते । यथा – ग्रामं गच्छति । अत्र द्वितीया कर्मकारकसंज्ञां पुरस्कृत्य प्रवृत्ता । अतः एषा कारकविभक्तिः । यत्र कारकत्वस्य न प्रसक्तिः ...

विभूतिपादः

3.1 देशबंधश्चित्तस्य धारणा 3.2 तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम् 3.3 तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः 3.4 त्रयमेकत्र संयमः 3.5 तज्जयात् प्रज्ञालोकः 3.6 तस्य भूमीषु विनियोगः 3.7 त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः 3.8 तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य 3.9 व्युत् ...

विमुक्तिः

विमुक्तिः प्रहसनकोटिकं रूपकं विद्यते । प्रहसनस्यास्य प्रणयनं १९३१ ईसवीयेऽभवत् । मूलकथायां १९६३ ईसवीयेऽभिनयोचितः परिष्कारः कृतः । अस्य विमुक्तिरिति नाभ प्रकृतिपाशात् पुरुषविमोक्षणस्य द्योतकं वर्तते । अस्य प्रथमाभिनयः १९६३ ईसवीयेऽभूत् ।

वियोगिनिच्छन्दः

विषमे ससजाः गुरुः समे सभरा लोऽथ गुरुर्वियोगिनी। अर्थात्- यस्मिन् पद्ये विषमे पादे अर्थात् प्रथमे तृतीये च पादे क्रमेण सगणद्वयम्, एकः जगणः, एकः गुरुः एते भवन्ति तथा च समे पादे अर्थात् द्वितीये चतुर्थे च पादे क्रमेण एकः सगणः, एकः भगणः, एकः रगणः, एक ...

विविधप्रयोगसंहिता

विधिप्रयोगसंहिता अथर्ववेदान्तर्भूता संहिता वर्तते। विधिप्रयोगसंहितायां मन्त्राणां प्रयोगः कस्यापि विशिष्टविधेः अनुष्ठानाय भवति। अस्याः अनुष्ठानस्य अवसरसे एकस्यैव मन्त्रस्य विभिन्नपदान् विभाज्य अभिनवमन्त्रस्य निर्माणं भवति। आर्षीसंहितायाः मन्त्रोऽ ...

वृत्तिः

विग्रहवाक्यावयववदार्थेभ्यः परः=अन्यः योऽयं विशिष्टैकार्थः, तत्प्रतिपादिका वृत्तिः । प्रथमविगृहीतानां पदानां प्रत्येकम् अर्थवत्त्वेन, समुदायशक्त्या विशिष्टैकार्थप्रतिपादिका वृत्तिः इति फलितम् । वृत्तयः पञ्च - कृत्-तद्धित-समास-एकशेष-सनाद्यन्तधातुरू ...

वृत्तिवार्तिकम्

अप्पय्यदीक्षितेन वृत्तिवार्तिकम् Vrutthivaarthikam इति ग्रन्थः रचितः । वृत्तिवार्तिके ३ परिच्छेदाः सन्ति । तत्र अभिधा, लक्षणा, शब्दशक्तयः विचाराः वर्णिताः ।